غافل از قیامت
(اقترب للناس حسابهم و هم غی غفلة معرضون)
زمان حساب رسی مردم نزدیک شده است و آنان در غفلت و روی گردانی هستند. پیامبر می فرمایند: (من مات فقد قامت قیامته) کسی که بمیرد قیامتش بر پا شده است. بعد از مردن اولین جایگاهی که انسان نتیجه اعمالش را می بیند قبر است.
پیامبر اکرم می فرمایند: (القبر روضة من ریاض الجنة او حفرة من حفر النیران) اگر اعمال انسان صالح و شایسته باشد، قبر انسان باغی از باغهای بهشت می شود و اگر گناهکار باشد، قبر او گودالی از جهنم می شود.
غفلت بیماری خطرناکی است که خداوند متعال در آیات مختلف انسانها را از آن بر حذر می دارد و می فرماید: (و لا تطع من اغفلنا قلبه عن ذکرنا واتبع هواه و کان امره فرطا) از کسی که ما قلبش را از یاد خود غافل ساخته ایم پیروی و اطاعت نکن.
شخصی که در پیروی از هوا و خواهشات نفسانی از حد گذشته است به خاطر فراموشی از یاد خدا و پیرو هوا و خواهشات نفسانی شده است. چون نتیجه و ثمره غفلت از خدا پیروی از راه شیطان است، پیروی از هوا و خواهشات نفسانی است.
پیامبراکرم در روایتی می فرمایند: (مثل الذی یذکر ربه و الذی لا یذکر مثل الحی و المیت) آن کسی که پروردگارش را یاد می کند و به یاد خدا است، انسان زنده ای است. آن کسی که از یاد خدا و پروردگارش غافل است، انسان مرده ای است.
یکی از نشانه های غفلت انسان از خدا و از روز آخرت این است وقتی که یاد خدا می شود اشک از چشمانش جاری نشود.
پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: (رجل ذکر الله خالیاً ففاضت عیناه) یکی از هفت نفری که درروز قیامت از گرمای طاقت فرسای آن روز نجات پیدا می کند و در زیر سایه عرش الهی قرار می گیرد، انسانی است که در خلوت وقتی که یاد خدا را می کند و به یاد خدا می افتد، اشکها از چشمانش جاری می شود.
از نشانه های غفلت انسان این است وقتی که آیات قرآن تلاوت می شود قلب انسان نرم نمی شود و نمی ترسد و یا درجات ایمان انسان افزایش نمی یابد، همان طور که خداوند متعال می فرماید: (انما المومنون الذین اذا ذکر الله وجلت قلوبهم و اذا تلیت علیهم آیاته زادتهم ایمانا و علی ربهم یتوکلون، الذین آمنوا او تطمئن قلوبهم بذکر الله) مومنین کسانی هستند وقتی یاد خدا می شود. قلبهای آنها می ترسد و هنگامی که آیات خدا بر آنها تلاوت می شود بر درجات ایمان آنها افزوده می شود و بر پروردگار توکل می کنند.
مومنین کسانیند هنگامی که یاد خدا می کنند با یاد خدا و ذکر خدا قلبهای آنها آرام می گیرد. پس یکی از نشانه های غفلت این است که با یاد خدا و تلاوت قرآن آرامش و آسایش در قلب انسان به وجود نیاید.
از نشانه های غفلت انسان مشغله دنیوی است، خیلی ها فکر می کنند که زندگی دنیا همین است. چند روز و بعد انسان می میرد و دیگر قیامتی و آخرتی نیست! و حساب و کتابی هم نیست. و همه چیز از بین می رود.
اما آنها فقط به ظاهر دنیا نگاه می کنند به زرق و برق دنیا نگاه می کنند، فکر می کنند که انسان فقط برای زندگی در دنیا آفریده شده است. انسان بیهوده آفریده نشده است بلکه برای هدف و مقصود بزرگی آفریده شده است.
(و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون) ما انسانها و جنیات را برای عبادت و خدا پرستی آفریدیم) پس یکی از علامتها و نشانه های غفلت این است که انسان فکر کند دنیا همین چند روز است و تمام هم و غم و تلاش او برای دنیا باشد و از آخرت غافل باشد.
از نشانه های غفلت انسان آلوده شدن قلب انسان به گناه و معصیت است، قلب مرکز ایمان و تقوا و مرکز نور خدا است. اما وقتی که انسان گناه می کند و توبه نمی کند یک نقطه سیاهی در قلب انسان به وجود می آید. اگر انسانی گناه کرد پشت سر هم و توبه نکرد قلب انسان سیاه و کدر می شود، نه سخن حق در او اثر دارد و نه این انسان، انسان سالم و صالحی خواهد بود. هر عملی که از این انسان که قلبش بر اثر گناه و معصیت سیاه شده، صادر شود جز گناه و معصیت چیز دیگری نیست. به همین خاطر پیامبر می فرمایند: (ان القلوب تصدا کما یصدا الحدید قیل فما جلاوها یا رسول الله؟ قال تلاوة القران و ذکر الموت) دلها هم مانند آهن زنگ می زند، زنگار دلها گناه و معصیت است. سوال شد یا رسول الله چه چیز زنگار دلها را پاک می کند؟ فرمودند: تلاوت قرآن و به یاد مردن بودن.
وقتی که انسان مرگ را به یاد داشته باشد خود به خود توبه می کند وقتی هم که توبه کرد خداوند هم توبه اش را قبول می کند و دیگر گناهی ندارد به همین خاطر در روایات تاکید فراوان شده است (ان فی الجسد مضغة اذا صلحت صلح الجسد کله و اذا فسدت فسد الجسد کله الا و هی القلب) در بدن هر انسانی قطعه گوشتی است که اگر این قطعه گوشت اصلاح شود همه اعمال انسان اصلاح می شود و اگر این قطعه گوشت فاسد شود تمام اعمال انسان فاسد می شود فرمودند این قلب است که مرکز فرماندهی تمام اعمال انسان است انسان هر عملی را که می خواهد انجام دهد و یا هر سخنی را که می خواهد به زبان آورد اول با قلبش تصمیم می گیرد بعد برای انجام این عمل به مغز انسان مخابره می شود و مغز هم دستور انجام آن را به همه اعضا می دهد پس قلب مرکز فرماندهی اعمال انسان است همان طور که پیامبر می فرمایند ( ان الله لا ینظر الی صورکم و اموالکم و لکن ینظر الی قلوبکم و اعمالکم) خداوند متعال به چهره ها نگاه نمی کند که چه کسی زیبا است و چه کسی زشت است و به مال و ثروت انسان هم نگاه نمی کند که چه کسی ثروت دارد و چه کسی ندارد آن چه که مورد توجه خدا قرار دارد قلب انسان است اعمال انسان است که از اعتقادات قلب انسان سرچشمه می گیرد و نتیجه اعتقادات قلبی هر مسلمان است پس یکی از راههای غفلت انسان این است که قلب انسان آلوده شده باشد به گناه و انسان توبه نکند پیامبر فرمودند (لکل شی صقالة و صقالة القلوب ذکر الله) هر چیزی که زنگ بزند وسیله ای است که آن را پاک بکند و آن چه که قلب زنگ زده انسان را پاک می کند یاد خدا است خیلی از ماها گمان می کنیم که فقط گناهان ظاهری که ما انجام می دهیم خطرناک است غیبت و تهمت و سخن چینی و دروغ و خوردن ربا و سود و امثال اینها خطرناک است در حالی که گناهان باطنی و قلبی به مراتب خطرناک تر است از گناهان ظاهری وقتی که انسان غیبت می کند و یا خیانت می کند و یا ظلمی می کند این عمل ظاهری همیشه جلوی چشم او مجسم است و انسانی که وجدان سالمی داشته باشد به خاطر عملی که انجام داده است وجدانش او را ملامت می کند و باعث می شود که توبه کند اما اعمال قلبی انسان چون آشکارا نیست کبر و کینه و حسد و تکبر و ریا و خودخواهی و امثال اینها که ظاهر نیست چون ظاهر نیست ممکن است که قلب انسان مملو از کینه و حسد باشد اما چون ظاهر نیست انسان کمتر موفق به توبه می شود کمتر موفق می شود قلب خود را که سبب هلاکت انسان می شود پاک کند پیامبر می فرمایند (بحسب اجره من الشر ان یحقر اخاه المسلم) لا یدخل الجنة من کان فی قلبه مثقال ذرة من کبر) برای شرارت انسان همین قدر کافی است که با نظر حقارت به برادر مسلمان خود نگاه کند کسی که ذره ای تکبر در قلبش باشد به بهشت داخل نمی شود ابن قیم (رح) می فرمایند ارکان کفر چهار چیز است که در نهایت به کفر منجر می شود اول تکبر است شیطان با آن مقام و منزلتی که داشت تکبر کرد و سرانجام به کجا رسید پس تکبر انسان را از امتثال اوامر خدا باز می دارد حسادت انسان را از پذیرفتن نصیحت باز می دارد خشم و غضب انسان را از عدالت باز می دارد پیامبر می فرمایند ( لا یقضین حکم بین اثنتین و هو غضبان) وقتی که شخصی عصبانی و ناراحت است حق صدور حکم را ندارد و شهوت انسان را از عبادت باز می دارد راههای اصلی نفوذ شیطان همین چهار تا است که انسان را به وسیله آن گمراه می کند کسی که از بخل پاک شود و پاک باشد رستگار است پیامبر می فرمایند (ثلاث مهلکات شح مطاع و هوی متبع و اعجاب المرء بنفسه) سه چیز انسان را به هلاکت می رساند یکی حسادت است دوم خودخواهی است و سوم پیروی از هوا و خواهشات نفسانی است ببینید حسادت چه کار می کند برادران یوسف (ع) فقط به خاطر حسادت چه کارهایی کردند راضی شدند که برادرشان را در چاه بیندازند حسادت صفت زشتی است همان طور که خداوند متعال دستور داده است که شما از شر شیطان به خدا پناه ببرید و همچنین فرموده است از شر انسانهای حسود هم به خدا پناه ببرید پس بیماریهای قلبی انسان خطرناک تر از بیماریهای ظاهری است زیرا که قلب انسان را سیاه و کدر می کند و سخن حق در انسان اثری ندارد یکی از نشانه های غفلت انسان حب دنیا آرزوهای طولانی نسبت به دنیا است خصلت انسان این است که اگر انسان حرص دنیا را داشته باشد حب دنیا در قلبش جا گرفته باشد هیچ گاه قانع نمی شود اگر تمام دنیا را داشته باشد به فرموده پیامبر (لو کان لابن آدم و ادیان من ذهب لابتغی ثالثا) اگر این فرزند آدمی که حریص است و حب دنیا در قلبش جا گرفته است دو وادی از طلا هم داشته باشد باز می گوید کاش سومی را هم داشته باشم یعنی انسان حریص تا لحظه ای که نفسش قطع می شود احساس قناعت نمی کند همیشه حرص و جوش او را آزار می دهد تا لحظه ای که می میرد پس یکی از سبب های غفلت انسان همین حرص و آز است به همین خاطر پیامبر می فرمایند (من اصبح والدنیا اکبر همه فلیس من الله فی شی ء و الزمه الله قلبه اربع خصال هما لا ینقطع عنه ابدا و شغلا لا یتفرع منه ابدا و فقرا لا یبلغ غناه ابدا و املا لا یبلغ منتهاه ابدا) کسی که صبح می کند در حالی که هم و غم او دنیا است همه هدف او برای دنیا است و به فکر آخرت نیست خداوند متعال چهار خصلت را لازمه او قرار می دهد علاوه بر این این انسان در نزد خدا هیچ ارزشی ندارد اولین خصلتی که در دنیا لازمه این شخص قرار می گیرد همیشه غم و اندوهی همراه او است شب و روز ناراحت و اندوهگین است به خاطر مسایل مختلف ناراحت است تا لحظه ای که می میرد این غم از او دور نمی شود دوم اینکه خداوند متعال او را در این دنیا آنچنان گرفتار می کند که لحظه ای هم برای آرامش و استراحت پیدا نمی کند حتی شب در خواب کابوس می بیند همه اینها عذاب دنیوی است سوم خداوند متعال آنچنان نیازمندی به او می دهد که هر چه که به دست آورد باز هم احساس بی نیازی نمی کند و چهارم خداوند متعال آرزوهای طولانی به این انسان می دهد و هرگز به این آرزوهایش نمی رسد و این آرزوها را به خاک می برد روزی پیامبر خدا یارانشان را نصیحت می کردند همه اشک می ریختند حضرت اسامه بن زید هر کار کردند که اشک بریزند اشک از چشمانشان جاری نشد رفتد نزد رسول خدا و فرمودند یا رسول الله هر کار می کنم اشک از چشمانم جاری نمی شود پیامبر متوجه شدند در این لحظه شاید شیطان است که او را به خود مشغول کرده است دستشان را روی سینه حضرت اسامه گذاشتند و فرمودند ای دشمن خدا خارج شو بعد از دعای پیامبر حضرت اسامه شروع کردند به گریه کردن پیامبر فرمودند (جمود العین من قسوة القلب و قسوة القلب من کثرة الذنوب و کثرة الذنوب من نسیان الموت و نسیان الموت من طول الامل و طول الامل من حب الدنیا و حب الدنیا راس کل خطیئته ) قلبی که سیاه می شود و انسان نمی تواند در برابر پند و اندر خدا اشک بریزد به خاطر گناه و معصیت است یعنی وقتی که از چشم انسان اشک جاری نمی شود به خاطر این است که انسان سنگ دل شده است بر اثر گناه و معصیت سیاه و کدر شده است وقتی که انسان گناه زیاد می کند و توبه نمی کند انسان سنگ دل می شود بعد فرمودند علت کثرت گناه و معصیت فراموشی مرگ است اگر انسان به فکر آخرت و مردن باشد که باید از این دنیا برود و در آن دنیا حساب و کتابی هم است امروز روز عمل ولی فردای قیامت روز حساب و کتاب است اگر انسان این را بداند که دنیا یک پلی است که باید از این پل بگذرد و به آخرت برسد و بداند که دنیا یک خوابی است وقتی که انسان خواب شیرینی می بیند خوشحال است ولی وقتی که بیدار می شود ناراحت می شود و اثری از آن خواب باقی نمی ماند نیست پیامبر می فرمایند (کن فی الدنیا کانک غریب او عابر سبیل) در دنیا مانند یک مسافر زندگی کن همان طور که مسافر ممکن است برای چند لحظه زیر درختی استراحت کند اما باید به راهش ادامه بدهد تا به مقصدش برسد اگر انسان دنیا را این طور تصور کند و بداند که اگر دنیا در نزد خدا به اندازه پشه ای ارزش می داشت خداوند متعال به دشمنان و کفار یک قطره آب را هم نمی داد پس همه اینها به ما این درس را می دهد که دنیا ارزشی ندارد دنیا فقط برای این است که ما برای آخرت خودمان توشه ای فراهم کنیم پس باید انسان بداند اگر در دنیا چند صباحی است به خاطر این که آخرتش را آباد کند از حضرت نوح سوال شد که شما عمر شما از همه پیغمبران بیشتر است دنیا را چگونه دیدید فرمودند من دنیا را مانند یک خانه ای دیدم که دو تا در دارد از این در وارد شدم و از دردیگر خارج شدم پس دنیا در حقیقت مخروبه است و مخروبه تر از این دنیا آن قلبی است که دنیا را آباد می کند و می فرمایند (و الله ما الفقر اخش علیکم و لکنی اخشی ان تبسط الدنیا علیکم کما بسطت علی من کان قبلکم فتهلکم کما اهلکتهم) من از اینکه شما فقیر باشید نمی ترسم من می ترسم که دنیا درهایش را به سویتان باز کند و آن وقت که مال و ثروت دنیا را جمع کردید شما را به هلاکت برساند همان طور که امتان گذشته را به هلاکت رساند خدا می فرماید (انما الحیاة الدنیا لعب و لهو و زینة و تفاخر بینکم) بدانید که زندگی دنیا یک سرگرمی است و فرمودند زینت و آرایش دنیوی است و دنیا با هیچ کس وفادار نبوده است در روز قیامت خداوند دنیا را به شکل یک زن بسیار زشت و کریه در میدان محشر حاضر می کند از همه می پرسد آیا این زن را شما می شناسید همه تنفر دارند که حتی نگاه کنند بعد خداوند متعال می فرماید همین مخلوقی که شما حاضر نیستید یک لحظه به او نگاه کنید و از او تنفر دارید همان دنیا است همان دنیایی که به خاطر آن یکدیگر را می کشتید به خاطر این دنیا بر یکدیگر ظلم و ستم می کردید و حق یکدیگر را پایمال می کردید همان دنیایی که به خاطر آن به یکدیگر دروغ می گفتید و غیبت می کردید و امثال این کارها پس انسان مسلمان باید بداند که دنیا محل ماندن نیست هر قدر که در دنیا باشد و هر چند که عمر کند باز باید دنیا را بگذارد و رها کند و برود پیامبر می فرمایند (یقول العبد ما لی مالی و انما له من ماله ثلاث ما اکل فافنی او لبس فابلی و اعطی فاقتنی و ما سوی ذلک فهو ذاهب و تارکه للناس) انسان مرتب می گوید مالم مالم از این مال چه به انسان می رسد آن چه که می خورد از بین می رود آن چه که می پوشد کهنه می شود و پاره می شود و آن چه که برای ورثه می گذارد آن هم هیچ سودی برایش ندارد می گویند رحمت به کسی که بمرد و کفنی نداشت آنهایی که ثروت دارند جز دعوا و اختلافات بین فرزندان چیز دیگری نخواهد بود و تنها آن چه که برای انسان باقی می ماند آن چه که در راه خدا در حیات خود خرج کرده است این که بعضی ها وقتی که علائم و نشانه های مرگ بر او ظاهر می شود می گویند این قدر را خیرات بکنید و این قدر را بدهید پیامبر فرمودند یک ریال در حیات خودتان زمانی که صحیح و سالم هستید در زمانی که حتی بخل هم شما را نمی گذارد شما در این موقع یک ریال خرج کنید بهتر است که بعد از مرگ میلیونها تومان را وصیت کنید چون بعد از مرگ مالک آن مال شما نیستید بلکه ورثه هستند اگر از آن مال شما که خرج کردند و اخلاص داشتند شاید به شما چیزی برسد و اگر یک نفر از آنها راضی نبود در خرج کردن دیگر هیچ سودی برای شما ندارد پس آن چه را که ما در این دنیا در حیات خودمان و در اوج صحت و سلامتی خودمان خرج می کنیم همین برای ما باقی می ماند
