اخلاق نیکو و اسلامی
موضوع این هفته در مورد احلاق نیکو و اسلامی است، زیرا اغلب گرفتاریهای فردی و خانوادگی و اجتماعی ما بر اثر عدم رعایت اخلاق اسلامی است.
از آنجا که انسان موجودی است اجتماعی و ناگزیر است با دیگران معاشرت داشته باشد و در مورد ارتباط با دیگران باید قوانین و ضوابطی را رعایت کند. لذا خیلی از فضایل اخلاقی یا رذایل اخلاقی در معاشرت با دیگران به انسان انتقال و سرایت می کند.
همنشینی با انسان بد انسان را از مسیر تکامل باز می دارد، همنشینی با انسانهای شایسته انسان را به تکامل می رساند. به همین خاطر پیامبر (ص) می فرمایند: (انما بعثت لا تمم مکارم الاخلاق) من مبعوث شده ام تا اخلاق کریمه را کامل سازم.
یکی از وظایف پیامبر را که خداوند متعال پس از بعثت بیان می فرماید. تربیت و تزکیه است. (لقد من الله علی المومنین اذ بعث فیهم رسولا من انفسهم یتلو علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمة و ان کانوا من قبل لفی ضلال مبین) خداوند متعال بر مومنین احسان کرده و منت نهاده که از بین خودشان پیامبری را مبعوث کرده است.
ظایف پیامبر چیست؟ آیات خدا را برای آنها تلاوت می کند و آنها را تزکیه می کند، از اخلاق رذیله از کفر و نفاق آنها را پاک می سازد و به آنها قرآن و حکمت می آموزد. خداوند متعال در این آیه یکی از وظایف مهم پیامبر را تکمیل اخلاق نیکو و یا تزکیه نفس بیان می کند.
پیامبر با همین شیوه تربیتی توانستند از اعراب بادیه نشینی که در خشونت و سنگدلی نظیر نداشتند، انسانهایی بسازد که تا قیام قیامت هم آن چنان انسانهایی بوجود نخواهند آمد! انسانهایی که در ایثار و فداکاری نظیر نداشتند.
اگر ما هم همان شیوه تربیتی پیامبر را امروز بکار بگیریم، می توانیم بهترین انسانها را بسازیم. به همین خاطر خداوند متعال در قرآن کریم به همه مسلمانان می فرماید: (لقد کان لکم رسول الله اسوة حسنة) پیامبر خدا برای شما مسلمانان بهترین الگو و بهترین وسرمشق است.
خداوند متعال پیامبر را به عنوان رحمة للعالمین مبعوث می گرداند و رحمت للعالمین زمانی تحقق پیدا می کند که در بین انسانها خیانت و نیرنگ وفریب و جور و ستم ودروغ و صفات رذیله وجود نداشته باشد.
هدف اصلی همه انبیا در حقیقت تزکیه انسانها و تکامل اخلاق کریمه بوده است، بلکه هدف همه عبادتها هم این است که انسانها را خداوند متعال با عبادتها پاک سازد و در مورد نماز خداوند می فرماید: (و اقم الصلاة ان الصلاة تنهی عن الفحشاء و المنکر) نماز را به پا دار زیرا یکی از خصوصیتها و ویژگیهای نماز این است که انسان را از فحشا و گناه و معصیت باز می دارد، بشرطی که نماز انسان نماز واقعی و حقیقی باشد.
در مورد زکات، خداوند متعال می فرماید: (خذ من اموالهم صدقة تطهرهم و تزکیهم بها) ای پیامبر از اموال ثروتمندان و سرمایه داران زکات و صدقه بگیر و به وسیله این صدقه و زکات آنها را از صفت بخل و حب دنیا و از صفات رذیله پاک گردان.
در مورد روزه، پیامبر می فرمایند: (اذ کان یوم صوم احدکم فلا یرفث و لا یصخب و ان سابه احد او قاتله فلیقل انی صائم ) اگر کسی روزه دار است، حق اینکه حرفهای زشنی بر زبان بیاورد و داد و فریاد کند ندارد. حتی اگر کسی او را دشنام داد نباید سخنی بگوید باید بگوید من روزه دار هستم. یعنی روزه عبادتی است که به انسان اخلاق نیکو و اسلامی می آموزد.
در مورد بقیه عبادتها هم اسلام همین اخلاق کریمه را مد نظر قرار داده است، در رابطه با همسایه سه مرتبه پیامبر قسم یاد می کنند (و الله لا یومن من الذی لا یامن جاره بوائقه) بخدا قسم ایمان کامل ندارد! وقتی که سوال می شود یا رسول الله چه کسی ایمان کامل ندارد؟ فرمودند: آن انسانی که همسایه اش از اذیت و آزار او و از دست و زبان او در امان نباشد. این شخص ایمانش کامل نیست.
وقتی که افرادی از پیامبر سوال می کنند یک زنی است که نمازهای نافله زیادی می خواند روزه های نافله می گیرد، صدقه می دهد و زکات مالش را پرداخت می نماید، اما یک خصلت بدی دارد و آن خصلت بد این است که همسایه هایش را با زبانش اذیت می کند، همسایه ها از او ناراحتند. پیامبر در جواب فرمودند: این زنی که این همه عمل صالح و شایسته دارد، اما چون بد اخلاق است و دیگران از اخلاق او راضی نیستند، او به جهنم می رود.
هدف همه عبادتها این است که انسانها تزکیه شوند، انسانها از رذایل اخلاقی پاک بشوند. به همین خاطر خداوند وقتی که پیامبر را به عنوان الگو معرفی می کند، در رابطه به پیامبر می فرماید: (و انک لعلی خلق عظیم) ای پیامبر شما دارای اخلاق بسیار بزرگی هستید! خداوند کلمه عظیم را به کار می برد، اخلاقی که توصیف این اخلاق و بیان این اخلاق با زبانها امکان ندارد و در قالب الفاظ نمی گنجد.
اخلاق بسیار بزرگ حد و حدود ندارد، حضرت عایشه صدیقه می فرمایند: (لم یکن فاحشا و لا متفحشا و لا ضحابا فی الاسواق و لا یجزی بالسیئة السیئة و لکن یعفو و یصفح ) پیامبر اکرم(ص) هیچگاه دشنام نمی دادند و هیچ گاه سخن زشتی را در مورد کسی بر زبان نمی آوردند و هیچگاه در خیابانها و کوچه ها با صدای بلند فریاد نمی زدند و هیچ گاه پاسخ بدی را با بدی نمی دادند.
مشرکین مکه سیزده سال به پیامبر بدی کردند و چقدر پیامبر را شکنجه کردند و چقدر اصحاب و یاران ایشان را شکنجه کردند، اما در سال هشتم هجری وقتی که مکه فتح می شود و پیامبر و یاران ایشان فاتحانه وارد مکه می شوند و انقلابی در مکه رخ می دهد، همه می ترسند. چون طبیعت همه انقلابها در دنیا این بوده به مجرد اینکه در دنیا انقلابی رخ می دهد از آن افرادی که وابسته به رژیم سابق هستند، آن افرادی که مرتکب خطا و جنایت و اشتباهی شده اند، از آنها انتقام گرفته می شود. این خصلت همه انقلابها است. اما انقلاب پیامبر انقلاب اسلامی است انقلابی که با تمام انقلابهای دنیا تفاوت بسیار آشکاری دارد.
مردم می ترسند که امروز ممکن است پیامبر و یاران ایشان که ما آنها را شکنجه و به آنها بدی کرده ایم، آنها از ما انتقام بگیرند. اما پیامبر می فرمایند: (اذهبوا انتم الطلقاء) نترسید که امروز از شما انتقام می گیرم، بروید همه شما آزاد هستید. من به هیچ کدام از شماها کاری ندارم.