شرم و حیا
پیامبراکرم (ص) خطاب به یارانشان فرمودند: (استحیوا من الله حق الحیاء قلنا یا رسول الله انا نستحیی و الحمد لله قال (رح) لیس کذلک و لکن الاستحیاء من الله حق الحیاة ان تحفظ الراس و ما وعی و البطن و ما حوی و لتذکر الموت و البلی و من اراد الاخرة ترک زینة الدنیا فمن فعل ذلک فقد استحیا من الله حق الحیاء) از خدا حیا کنید حیای واقعی!
یاران پیامبر عرض کردند یا رسول الله! ما الحمدلله از خدا شرم و حیا داریم، حیای واقعی داریم. پیامبر فرمودند: منظور من این نیست. منظور من این است که حیای واقعی کسی دارد که اعضایی که در سرش است، مانند چشم ، زبان و گوش را از حرام باز دارد.
به آنچه که نگاه کردن به آن حرام است نگاه نکند و آنچه که شنیدن آن حرام است نشنود و آن چه که گفتن آن حرام است بر زبان نیاورد.
دوم: اینکه که شکمش را از حرام باز بدارد و شهوتش را از ارتکاب به حرام باز دارد و به یاد مردن و بعد از مردن که به خاک تبدیل و متلاشی می شود باشد.
فرمودند: هر کسی که آخرت را می خواهد باید زر و زیور دنیا را ترک کند و به دنبال رفاه و آسایش دنیوی نباشد. و هر کسی که این اوصاف را داشته باشد، او از خدا شرم و حیای واقعی دارد.
شرم و حیا یکی از مهمترین اخلاق اسلامی است که اثرات بسیار مفیدی در زندگی فردی و اجتماعی و خانوادگی انسانها دارد و ایمان انسان یا درجات ایمان هر انسان بر مبنای کم و یا زیاد بودن حیا سنجیده می شود.
بعضی ها حیا را با خجالت اشتباه می گیرند، فکر می کنند آدمی که خجالتی است همان آدم با حیا است در حالی که بین این دو فرق زیادی است.
خجالت از ترس و ضعف شخصی انسان نشات می گیرد و حیا از قدرت و ایمان شخصی انسان، به طور مثال وقتی که معلم سر کلاس از یک دانش آموزی در جمع دانش آموزان دیگر سوالی می کند، این دانش آموز از پاسخ دادن خجالت می کشد و عاجز می ماند، نمی تواند جواب سوال را بدهد این به خاطر ترس و ضعف شخصیت انسان است.
اما کسی که شرم و حیا دارد و به هر اندازه ای که شرم و حیا در او قوی تر باشد قدرت و نیروی شخصیت مقاومت او در برابر گناهان بیشتر است، یعنی هر قدر که با حیا تر باشد مقاومت او در برابر گناه و معاصی بیشتر است، کمتر مرتکب گناه و معصیت می شود چون این حیا یک نیرو و قدرتی است که انسان را از گناه و معصیت باز می دارد.
لذا این خصلت به هر اندازه ای که در فرد و خانواده و جامعه کمرنگ تر شود به همان اندازه فساد و فحشا در جامعه بیشتر می شود، حیا و شرم جزء لا ینفک ایمان هرمومن است.
پیامبر اکرم (ص) می فرمایند: (الایمان بضع و سبعون شعبظ فافضلها قول لا اله الا الله وادناها اماطة الاذی عن الطریق و الحیاة شعبة من الایمان) ایمان به هفتاد و اندی درجه تقسیم شده است، بالاترین درجه ایمان هر مومن توحید است. کلمه توحید کلمه لا اله الا الله است که به آن اعتقاد داشته باشد و به آن عمل کند و با پروردگارش مخلوقی را در عبادت شریک نسازد.
ادنا ترین و کمترین درجه ایمان این است که آن چه را که در معابر عمومی سبب اذیت و آزار دیگران می شود آن را بردارد و بعد فرمودند: حیا و شرم هم شاخه ای از ایمان است هر قدر که این شاخه از ایمان تقویت شود، ایمان انسان تقویت پیدا می کند. به همین خاطر پیامر اکرم (ص) می فرمایند: (لا ایمان لمن لا حیاء له) کسی که شرم و حیا نداشته باشد ایمان او ناقص است.
حیا و شرم دو نوع است اول: شرم و حیا از مردم و دوم: شرم و حیا از خدا، هر دو آن پسندیده است. اما شرم و حیا از خدا منشاء تمام فضیلتها است پیامبراکرم (ص) می فرمایند: ثمره حیا و و شرم جز نیکی و خوبی چیزی نیست. یعنی ثمره حیا و شرم برای انسان سراسر خیر و نیکی است.