تکبر و غرور
(تلک الدار الاخرة نجعلها للذین لا یریدون علواً فی الارض و لا فسادا و العاقبة للمتقین)
موضوع امروز در باره تکبر و غرور و خودخواهی است. بیماری که در بین همگی ما سرایت کرده و یک بیماریهای فراگیر اجتماعی شده است.
آیه ای که تلاوت شد در مورد همین مطلب است که خداوند متعال می فرماید: سرای آخرت بهشت از آن کسانی است که در دنیا خواهان برتری و تکبرو فساد نیستند و سرانجام نیکو هم از آن پرهیزکاران است.
تکبر و خودخواهی صفت زشتی است که کبر وعداوت و دشمنی را به دنبال دارد و یکی از نشانه های آن حقیر شمردن دیگران و عیب جویی از آنها است. این بیماری اجتماعی انسان را از انجام اوامر خدا و پذیرفتن نصیحت باز می دارد و انسان را نسبت به عیوب خودش نابینا می سازد.
تکبر بر دو نوع است. یکی: تکبر در برابر حق. یعنی انکار کردن حق و نپذیرفتن آن در حالی که می داند حق است، این حقی که انکار کرده و نپذیرفته، یا حقی است از حقوق خدا و یا هم حقی است از حقوق مردم.
دوم: حقیر شمردن مردم. تکبر سبب های مختلفی دارد. گاهی ممکن است تکبر بخاطر علم و دانش و تخصصی است که انسان دارد و خودش را از دیگران برتر می داند و تکبر می کند و با نگاه حقارت به دیگران می نگرد. گاهی هم ممکن است، تکبر به سبب مال و ثروت و جاه و پست و مقام و منصب باشد. که انسان خودش را از دیگران برتر می داند و دیگران را حقیر می شمارد، گاهی هم تکبر ممکن است به خاطر اصل و نسب انسان باشد، که انسان خودش را از دیگران برتر بداند و فکر کند که دیگران از او پایین تر هستند و گاهی هم ممکن است، تکبر به خاطر ورع و پارسایی و عبادت باشد که انسان را مغرور می کند.
اگرتکبر به خاطر علم و دانش و تخصص انسان باشد، این دلالت بر این می کند که این انسان، انسان جاهل و نادانی است، چون یکی از ویژگیهای علم این است که به انسان تواضع می آموزد، وقتی که انسان علم می آموزد هر علمی هم که باشد نسبت به علمی که آموخته است شناختش نسبت به خدا بیشتر می شود. هر قدر که علمش بیشتر باشد به عظمت خدا و کبریایی خدا بیشتر پی می برد و می فهمد که در برابر عظمت و کبریایی خدا بزرگنمایی و تکبر و غرور گناه بسیار بزرگی است، لذا انسانی که عالم است باید از همه متواضع تر باشد.
خدا در قرآن می فرماید: (انما یخشی الله من عباده العلماء) ترس واقعی از خدا را علماء دارند. چون شناخت بیشتری نسبت به خدا دارند.
ابو درداء (رض) می فرمایند: هر انسانی که علمش بیشتر باشد تواضع اش بیشتر است، به همین خاطر اگر عالمی با داشتن علم و دانش تکبر ورزد خداوند متعال در همین دنیا او را به اشد مجازات مواخذه می کند.