زکات و صدقات
( و اقیموا الصلاة و آتو الزکاة و اقرضوا الله قرضاً حسناً )
زکات عبادتی است که خداوند متعال همه انبیا را به آن دستور داده است، که همه انبیا و ادیان گذشته این عبادت را انجام می دادند. خداوند متعال در رابطه با انبیای گذشته می فرماید: (و جعلنا ائمة یهدون بامرنا و اوحینا الیهم فعل الخیرات و اقام الصلاة و ایتاء الزکاة و کانوا لنا عابدین) ما انبیا و پیامبران را پیشوایانی قرار دادیم که به دستور ما مردم را هدایت می کردند و به آنها دستور دادیم که کارهای نیک انجام دهند. از آن جمله نماز به پا دارند و زکات مالشان را بپردازند.
درباره حضرت اسماعیل می فرمایند: (کان یامر اهله بالصلاة و الزکاة ) حضرت اسماعیل خانواده اش را به نماز و زکات امر می کرد، درباره حضرت عیسی (ع) (و اوصانی بالصلاة و الزکاة ما دمت حیاً) خداوند به من دستور داده است تا زنده هستم نماز را اقامه کنم و زکات بدهم.
این چند نمونه از آیاتی است که خداوند متعال بیان می فرماید: که زکات در امتهای سابق هم بوده است و به خاطر اهمیت این عبادت خداوند متعال در پیش از 32 آیه از قرآن کریم زکات را همراه نماز ذکر فرموده تا مسلمانان فکر نکنند که اهمیت زکات کمتر از نماز است.
و آیه ای خداوند می فرماید: (و اقیموا الصلاة و اتوا الزکاة و اقرضوا الله قرضاً حسناً) نماز به پا دارید و زکات مالتان را بپردازید و به خدا وام و قرض نیکو بدهید! قرضی که خداوند متعال بهره اش را تا هفتصد برابر افزایش می دهد.
لذا دین مقدس اسلام که کاملترین ادیان الهی است، پاسخ گوی همه نیازهای بشری است و یکی از نیازهای بشر مساوات و عدالت اجتماعی است. برای تحقق یافتن این هدف و ریشه کن کردن فقر از جامعه اسلامی و بشری خداوند متعال در اموال اغنیا و ثروتمندان حقی و سهمی را برای فقرا و مستمندان تعیین نموده است. (و فی اموالهم حق معلوم للسائل و المحروم) در اموال مومنین حق و سهم مشخصی است برای فقرا و محرومین این حقی را که خداوند متعال در مال و ثروت اغنیا تعیین نموده است. این مال خودشان نیست.
بلکه خداوند متعال در آیه دیگر می فرماید: (و اتوا الزکاة من مال الله الذی آتاکم) از مال و ثروتی که خدا به شما داده است به فقرا و نیازمندان بدهید، انسان نباید فکر کند که این مال و ثروتی که من دارم، با زرنگی خودم بدست آورده ام و یا با تخصص و دانشی که داشتم به دست آوردم خیلی زرنگتر از شما هستند که شب و روز زحمت می کشند و نمی توانند زندگیشان را اداره کنند. پس این مالی که خدا به ثروتمندان داده مالی است که خدا به آنها داده است. به همین خاطر خداوند متعال سهمی را در مال آنها برای فقرا تعیین نموده که با ادا کردن این حق و با ادا کردن این زکات علاوه بر اینکه مال انسان پاک می شود و از حوادث و بلاها محفوظ می ماند، نفس انسان هم از رذایل اخلاقی که مهمترین آن بخل و حرص و آز و حب دنیا است پاک می شود.
خدا به پیامبر دستور می دهد (خذ من اموالهم صدقة تطرهم و تزکیهم بها) ای پیامیر از اموال ثروتمندان زکات بگیر و به وسیله آن آنها را پاک گردان. یکی از بدترین بیماریهایی که آرامش را از انسان سلب می کند و سبب عذاب دنیوی و اخروی انسان می شود بخل است و بهترین دارو برای معالجه این بیماری انفاق کردن و زکات و صدقات نافله است.
سه خصلت است که انسان را نابود می کند، پیامبر می فرمایند: (ثلاث مهلکات شح مطاع و هوی متبع و اعجاب المرء بنفسه) یکی آن بخلی که انسان را تحت تاثیر خودش قرار می دهد و بر انسان تسلط دارد و پیروی از هوا و خواهشات نفسانی و خودخواهی به همین خاطر خداوند متعال می فرماید: (و من یوق شح نفسه فاولئک هم المفلحون) کسانی که نفس آنها از بخل پاک شود و بخل نداشته باشند آنها رستگار و سعادتمند و خوشبخت هستند.
پیامبر می فرمایند: (اتقوا الشح فان الشح اهلک من کان قبلکم) از بخل بپرهیزید که بخل خصلتی است که انسانهای قبل از شما را نابود کرده است. پیامبر می فرمایند: (ان لکل امة فتنة و فتنة امتی المال) برای هر امتی یک وسیله آزمایشی است که به وسیله آن آزمایش می شوند، و وسیله آزمایش امت من مال و ثروت دنیا است.
آیا این انسانی که خدا به او مال و ثروت داده حاضر است که از این مال و ثروت در راه خدا خرج کند! حاضر است که حق شرعی اش را که همان زکات است بپردازد. پیامبر می فرمایند: (اربع خصال من الشقاوة جمود العین و قسوة القلب و طول الامل و حب الدنیا) چهار خصلت است که انسان را بدبخت می کند و سنگدل می کند.
فرمودند: یکی اینکه انسان از ترس خدا و یاد خدا اشک نریزد، این یکی از نشانه های بدبختی انسان است.
دوم: سنگدلی و بیرحمی، حالا چه نسبت به انسانها یا حتی حیوانها این هم یکی از نشانه های بدبختی انسان است.
سوم آرزوهای طولانی که انسان را از پا در می آورد و امکان رسیدن به آن آرزوها را انسان ندارد.
چهارم فرمودند: محبت دنیا هم یکی از نشانه های بدبختی انسان است، پس تنها دارویی که این بیماری را معالجه و مداوا می کند و او را شفا می بخشد، انفاق در راه خدا است.
خداوند می فرماید: (الشیطان یعدکم الفقر و یامرکم بالفحشاء و الله یعدکم مغفرة منه و فضلا و الله واسع علیم) چون شیطان همیشه انسان را از فقر و نیازمندی و تنگدستی می ترساند، شیطان همیشه انسان را می ترساند که اگر تو خرج و انفاق کردی مال و ثروت تو کم می شود و برای فرزندانت چیزی باقی نمی ماند. اما خداوند متعال در برابر این وسوسه شیطان در برابر این ماموریت شیطان به انسان وعده مغفرت می دهد، که اگر تو از مال و ثروت خودت خرج کردی یکی از اثرات آن این است که خداوند متعال گناهان تو را می بخشد و علاوه بر آن خداوند متعال به فضل و کرمش مال و ثروت تو را افزایش می دهد.
چرا که خداوند متعال روزی دهنده و گشایش گر است. پس در دست شیطان چیزی نیست که بتواند روزی انسان را کم و زیاد کند، انسان به وسوسه شیطان نباید عمل کند. زکات دادن شیطان را عصبانی و ناراحت می کند، زیرا بر خلاف دستورش است و خدا را خشنود می سازد.
همچنین زکات سبب ازدیاد محبت ها می شود و محبت ها را بین مسلمانان زیاد می کند، زکات سبب استحکام اخوت اسلامی می شود. حتی یکی از شرایط اخوت اسلامی را که خداوند متعال در قرآن بیان می کند دادن زکات است.
(فان تابوا و اقاموا الصلاة و اتوا الزکاة فاخوانکم فی الدین) اگر آنها توبه کردند و نما ز به پا داشتند و زکات مالشان را دادند آنها برادر دینی شما هستند. پس یکی از شرایط برادر دینی این است که باید زکات مالش را بپردازد.
زکات امنیت آرامش را در جامعه اسلامی گسترش می دهد و امنیت افزایش پیدا می کند و هرج مرج و فساد و فتنه، دزدی همه اینها از جامعه رخت بر می بندد.