..::حوزه علمیه الصدیق بیرجند::..

خیلی ها فکر می کنند که امر به معروف و نهی از منکر وظیفه علما است و به این بهانه از زیر بار این مسئولیت بزرگ و خطیر شانه خالی می کنند. در حالی که امر به معروف و نهی از منکر بر هر زن و مرد مسلمان واجب است.

پیامبر خدا (ص) می فرمایند: (بادروا بالاعمال فتنا کقطع اللیل المظلم یصبح الرجل مومنا و یمسی کافرا یمسی مومنا و یصبح کافرا یبیع دینه بعرض من الدنیا)  پیامبر آخر الزمان را در این حدیث و احادیث دیگر ترسیم می فرمایند. شما به انجام دادن اعمال صالح مبادرت ورزید اعمال صالح و شایسته انجام بدهید، قبل از اینکه فتنه ها مانند قسمتهایی از شب تاریک شما را فرا گیرد و آن گاه توان انجام اعمال نیک و شایسته را نداشته باشید. زمانی که انسانها صبح مسلمان هستند شب که می شود کافر می شوند، شب مسلمان هستند اما صبح کافر می شوند.

 زمانی فرا می رسد که انسانها دینشان را به بهای ناچیز دنیا می فروشند، یا از دین بر می گردند. یا  اعتقادات خرافاتای را می پذیرند و یا اینکه نسبت به دین در مقابل دنیا بی تفاوت هستند. وقتی به آنها گفته می شود نماز بخوانید می گویند: وقت کسب و کاسبی است! اگر ما مغازه خودمان را ببندیم ضرر می کنیم، مشتری ها از دست می روند.

وقتی به آنها گفته می شود روزه بگیریدف می گویند: دکتر به ما گفته است که روزه برای شما ضرر دارد! وقتی به آنها گفته می شود زکات بدهید. می گویند: خودمان و فرزندانمان نیاز داریم! به هر حال دین را به بهای ناچیز دنیوی می فروشند.

پیامبر اکرم  در روایتی دیگر می فرمایند: (یوشک ان یاتی علی الناس زمان لا یبقی من الاسلام الا اسمه و لا یبقی من القران الا رسمه مساجدهم عامرة و هی خراب من الهدی)  زمانی فرا می رسد که از اسلام فقط اسمش باقی می ماند. همه می گویند ما مسلمان هستیم! اما در عمل فاصله بسیار زیادی بین این افراد و اسلام است. قرآنها بسیار چاپ می شود. اما عمل به قرآن کم است، مسجدها از نظر فرش و همه چیز آباد است. اما از نظر هدایت امر به معروف و نهی از منکر تلاوت قرآن و ذکر خدا و نمازهای پنجگانه با جماعت خراب است. از لحاظ ظاهرا آبادند، اما از نظر معنوی خراب است.

در چنین زمانی قرار داریم که وظیفه امر به معروف و نهی از منکر را چند برابر می کند و امر به معروف و نهی از منکراصل دین و اساس اسلام است. همان طور که وقوف در عرفه برای یک حاجی رکن حج محسوب می شود، امر به معروف و نهی از منکر در اسلام رکن اساسی است. زیرا همه مسلمانان باید خیر خواه یکدیگر باشند.

 و امر به معروف این است که انسانها را از آن چه که به ضرر دین و دنیایشان و آن چه که به ضرر آخرت است آنها را  نجات دهند و خیر خواه آنها باشند. آنها را از آن بدبختی و هلاکت دنیا و آخرت نجات دهند.

 پیامبربه حضرت علی می فرمایند: (لان یهدی الله بک رجلا و احدا خیر لک من حمر النعم)  ای علی اگر خداوند متعال یک نفر را به دست تو هدایت کند، از آن صد شترقرمز رنگی بهتر است. که در بین اعراب محبوبترین و بهترین شترها بود. در واقع کنایه ای است به این که اگر انسان یک نفر را به دین هدایت و تبلیغ کند، امر به معروف و نهی از منکر کند و او را از گمراهی نجات دهد، از بهترین کالای دنیوی برای انسان بهتر است.

خداوند متعال در آیه بسیار کوتاه اما از نظر محتوا بسیار جامع می فرمایند: (خذ العفو وامر بالعرف و اعرض عن الجاهلین اما ینزغنک من الشیطان نزع فاستعذ بالله انه سمیع علیم) ای پیامبرعفو و بخشش را پیشه خود قرار بده، از خطای خطاکاران گذشت کن. در رفتار با دیگران میانه رو باش. از افراط و تفریط دوری کن و مردم را به آن چه که پسندیده است آنها را امر کن و اگر در این راه انسانهای نادان به شما اهانتی کردند یا مانع دعوت شما شدند، از نادانها هم دوری کن. و اگر شیطان هم در قلب تو وسوسه ای ایجاد کرد به خدا پناه ببر زیرا او شنوا و دانا است.

امام جعفر صادق می فرماید: این ایه در قرآن کریم در رابطه با مکارم اخلاق جامع ترین آیه می باشد فرمودند: که خداوند متعال به مسلمانها این دستور را می دهد که انسان باید عفو و گذشت را در تبلیغ دین و در امر به معروف و نهی از منکر مد نظر داشته باشد، یک مبلغ دین باید انسان نرم خویی باشد انسان خوش اخلاقی باشد، انسان مهربانی باشد. اگر این صفات در او نباشد سخنش برای دیگران اثری نخواهد داشت.

خداوند متعال پیامبر عظیم الشان اسلام را به عنوان الگو برای ما معرفی می کند و می فرماید: ای پیامبر به سبب رحمت خدا تو نرم دل شده ای مهربان هستی نسبت به دیگران اگر تو سنگ دل و خشن و بی رحم می بودی همه از دور تو فرار می کردند پس یکی از صفات مبلغ دین کسی که امر به معروف و نهی از منکر می کند خصوصا برادران تبلیغی که کارشان این است و وقتشان را برای این وقف کرده اند این توصیه های قرآنی را مد نظر قرار دهند باید رفتارشان با دیگران متعادل باشد و اگر کسی در مقابل آنها ایستاد و یا به آنها اهانتی کرد حق مجادله را ندارند نباید جواب جاهلان را بدهند بلکه باید از کنارشان محترمانه بگذرند و یکی از صفات دیگر مبلغ دین و کسی که امر به معروف و نهی از منکر می کند این است که باید خودش الگو باشد یعنی گفتار و عملش یکی باشد خدای ناکرده مانند آن کسانی که قرآن می فرماید 0اتامرون الناس بالبر و تنسون انفسکم)  آیا مردم را به نیکی دعوت می کنید ولی خودتان را فراموش می کنید این طور نباشد و یا در آیه دیگر خدا می فرماید (یا ایها الذین امنوا لم تقولون ما لا تفعلون کبر مقتا عند الله ان تقولوا ما لا تفعلون) ای اهل ایمان ای مسلمانان چرا می گویید آنچه را که عمل نمی کنید این یک گناه بسیار بزرگی ایست که انسان دیگران را به کار نیک دعوت می کند دیگران را به معروف امر می کند و از منکرات باز می دارد و خودش بر خلاف آن عمل می کند خدا می گوید این گناه بسیار بزرگی است پس یکی از صفات دعوت کننده به سوی خدا باید این باشد که به گفته اش عمل کند یکی از صفات انسانی که به سوی خدا دعوت  می کند و امر به معروف و نهی از منکر می کند و مبلغ دین است این است که رابطه اش با خدا رابطه صمیمی باشد رابطه اش محکم باشد زمانی رابطه بنده با خالق محکم می شود که بنده تابع دستورات خدا باشد و از حرامها و منهیات بپرهیزد آن وقت رابطه انسان با خدا حسنه است و یکی از صفات دعوت کننده به سوی خدا و مبلغ دین این است که اخلاص داشته باشد خدای ناکرده ریا در گفتارش نباشد در تبلیغش ریا نباشد ظاهر و باطن او یکی باشد صداقت داشته باشد و همچنین امانت داشته باشد و بزرگترین امانت هم برای یک مسلمان ابلاغ دین است حتی اگر یک آیه را انسان بداند و این را کتمان کند و به دیگران نرساند گناه کرده است پیامبر در حجة الوداع وقتی که خطبه ای ایراد کردند و مسایلی را بیان کردند فرمودند (فلیبلغ الشاهد الغائب)  شما که در این مجلس حضور دارید و به کسانی که نیستند و در آینده خواهند آمد شما موظف هستید که این احکام را به آنها ابلاغ کنید این امانتی است که بر دوش فرد فرد این امت فرقی نمی کند عالم و غیر عالم زن و مرد فرقی نمی کند بر دوش همه آنها گذاشته شده است که باید این امانت را به صاحبانشان برساند و یکی از صفات مبلغ دین این است که صبر و استقامت داشته باشد چون راه دعوت به دین راه بسیار دشواری است امر به معروف و نهی از منکر ساده نیست به دنبالش فحش و دشنام و تهمت و افترا همه است حتی می بینیم که یک سخنران وقتی که سخنرانی می کند آن قدر باید مواظب کلماتی که می گوید باشد بعضی ها منتظر هستند که مثلا سخنران چه کلمه ای را خوب ادا نکرد همین را نقطه ضعف قرار می دهند خداوند متعال در این رابطه می فرماید (وامر بالمعروف و انه عن المنکر واصبر علی ما اصابک)  انسان باید صبر داشته باشد مبلغ دین باید بداند که راهی که در پیش گرفته است بسیار دشوار است بدون صبر و استقامت در این راه ممکن نیست امر به معروف کن و نهی از منکر کن اما بدان که در این راه مصیبت ها و گرفتاریها برای تو است و در مورد آن چه که به تو می رسد صبر پیشه کن باز هم پیامبر برای ما الگو است انس بن مالک می فرمایند روزی ما همراه پیامبر بودیم یک اعرابی آمد و یقیه پیامبر را محکم گرفت و فشار داد و گفت از آن مالی که خدا به تو داده به من هم بده بادیه نشین اسمش با خودش است کسی که در بیابان بوده و تربیت شده و از اخلاق اجتماعی چیزی نمی داند نمی تواند رفتارش با پیامبر بهتر از این باشد به خاطر عدم آگاهی است وقتی که یقیه پیامبر را رها کرد اثر پیراهن بر گلوی پیامبر ظاهر شده بود پیامبر با یک لبخندی فرمودند به این شخص چیزی بدهید چون پیامبر وظیفه خطیری را بر عهده دارند نمی توانند با خشونت با این فرد اعرابی که آگاهی در مورد اخلاق ندارد با خشونت رفتار کنند در طائف وقتی که پیامبر را با سنگ بیرون می کنند و پیامبر زخمی می شوند و پاهای مبارک ایشان خون آلود است می فرمایند خدایا این قوم من را هدایت بفرما قدر مرا نمی دانند در فتح مکه در حقیقت یک انقلابی بعد از سالهای شکنجه و اذیت و کشتار مسلمانان انقلابی در مکه به وجود می آید مکه به دست مسلمانان و پیامبر فتح می شود روش انقلابات دنیا در طول تاریخ این بوده است که وقتی که انقلابی رخ می دهد دولت جدید از تمام کسانی که مرتکب خطا و جنایت شده اند انتقام می گیرد یا آنها را زندانی می کند و یا آنها را اعدام می کند اما اخلاق پیامبر را ببینیم  وقتی که مکه فتح شد همه ترسیدند و در خانه هامخفی شدند بعد سوال کردند که شما با ما چکار خواهید کرد پیامبر در جواب آنها فرمودند من به شما کاری ندارم همه آزاد هستید حتی فرمودند کسانی که به خانه ابوسفیان پناه ببرد او هم در امان است تا این حد پیامبر رحم و شفقت دارند و روزی یک اعرابی دیگری می آید در مسجد پیامبر و مسجد پیامبر هم فرش نداشت شن ریزی بود و روی شن ها نماز می خواند ند دست شویی پیدا نکرد و رفت در گوشه از مسجد شروع کرد به ادرار کردن اصحاب پیامبر حمله بردند تا او را از مسجد بیرون کنند پیامبر فرمودند او را رها کنید و ادرارش را قطع نکنید ممکن است از نظر سلامتی به او آسیب برسد وقتی که کارش تمام شد یک سطل آبی بریزید و اشکالی ندارد این اعرابی این سخن پیامبر را هم شنید آن خشم و عصبانیت صحابه را هم دید بعد آمد نزد پیامبر و دعا کرد خدایا بر من و پیغمبر رحم کن و بر هیچ کس غیر از ما رحم نکن یک اعرابی است وقتی که اخلاق پیامبر را می بیند این طور دعا می کند بعد فرمودند ای برادر تو جلوی رحمت خدا را گرفتی رحمت خدا خیلی گسترده است این است اخلاق پیامبر صفات دعوت کننده به سوی خدا و مبلغ دین این است نباید بگوید اگر من الان از این منکرات منع کنم از من ناراحت می شوند ناراحت بشوند شرط این است که در مقابل ناراحتی و اهانت آنها تو لبخند بزنی عکس العملی مثل آنها نشان ندهی و جاهلانه رفتار نکنی پس یکی از صفات دعوت کننده به دین این است که در مقابل مصیبت ها و مشکلات صبر داشته باشد و وقتی که کسی را دعوت به دین می کند با اندرز نیکو و با حکمت دعوت کند چون در حقیقت کسی که مردم را به دین دعوت می کند باید آگاهی از دین داشته باشد از حلال و حرام و خیر و شر آگاهی داشته باشد چون انسان مبلغ دین مانند یک پزشکی است که باید امراض افراد و جامعه را بداند و بعد آن داروی مورد نظر را تجویز کند با هر کسی به نحوی که نیاز دارد سخن بگوید همه را نمی شود با یک سخن نصیحت کند پیامبر حکمتشان در این بود که به بعضی از افراد می گفتند بهترین عبادت نماز است و به بعضی از افراد می گفتند بهترین عبادت جهاد است به بعضی ها می گفتند صله رحم است تشخیص می دادند که این چه نوع بیماری دارد بر مبنای همان بیماری او را نصیحت می کردند پس یکی از صفات مبلغ دین این است که بیماری را تشخیص بدهد و بعد دارو را تجویز نماید به هر حال امر به معروف و نهی از منکر در اسلام مقام بسیار والایی دارد امروز همه بدبختی هایی که در جوامع اسلامی داریم همه فساد و فحشا و منکراتی که در جوامع اسلامی الان وجود دارد فقط به خاطر این است که ما نسبت به وظیفه امر به معروف و نهی از منکر بی تفاوت هستیم دشمنان اسلام با تمام توان و نیرو  فرهنگ منحد خودشان در بین جوانان مسلمان و در جوامع اسلامی گسترش می دهند و مبالغ هنگفتی را هزینه می کنند اما ما مسلمانان حتی حاضر نیستیم که در برابر کوچکترین اهانت و یا کوچکترین سختی  فرهنگ اسلامی را نشر بدهیم و تبلیغ کنیم وقتی که برادران جماعت می گویند که چه کسی حاضر است سه روز در راه خدا بلند شود می بینیم که همه نگاه یکدیگر می کنند سه روز حاضر نیستند برای نصرت دین از خانه خارج شوند امر به معروف و نهی از منکر این است که انسان وقت خودش و کار و زندگی اش را ترک کند و در راه تبلیغ  دین حرکت کند و دعوت به دین بدهد صحابه هم همین کار را کردند از 124 هزار صحابه شما قبر کمتر از ده هزار نفر را در مکه و مدینه می بینید همه رفتند برای این مسئولیت و نشر دین اسلام به گوشه و کنار جهان رفتند و تبلبغ کردند و تا آخرین لحظه عمر در همان جا ماندند و فوت کردند این وظیفه بسیار خطیری است قرآن چقدر تاکید کرده است (ولتکن منکم امة یدعون الی الخیر و یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و اولئک هم المفلحون المومنون و المومنات بعضهم اولیاء یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر)  گروهی باید از شما باشند و امر به معروف و نهی از منکر کنند اینها انسانهای رستگاری هستند زنان مومن و مردان مومن همه موظف هستند امر به معروف و نهی از منکر کنند فقط کار عالمان نیست آیه قرآن همه را امرمی کند پیامبر هم می فرمایند (من رای منکم فلیغیره بیده فان لم یستطع فبلسانه و ان لم یستطع فبقلبه و ذلک اضعف الایمان)  هر یکی از شما چه زن و چه مرد عالم و غیر عالم هر یکی از شما کار منکری را مشاهده کرد اولین وظیفه اش این است که با دستش با آن مبارزه کند معمولا این کار کار حکام است کار نیروی انتظامی در مملکت اسلامی است که می توانند با زور و دست جلوی منکرات را بگیرند اگر نمی توانند با دست بگیرند با زبان و نصیحت و اگر این توانایی را هم نداشت لااقل با قلبش ناراحت باشد و منکرات را بد بداند اما فرمودند این مرحله سوم دلیل ضعف ایمان است دو مرحله دلیل قوی بودن ایمان یک مسلمان است یکی اینکه با دست و دوم اینکه با زبان این که با قلبش ناراحت باشد و بد بداند و از گناهان دوری کند این دلیل ضعف ایمان است پس  امر به معروف بر همگان واجب است پیامبر در یک تشبیه بسیار جالبی می فرمایند که دو گروه هستند در یک کشتی دو طبقه یک گروه در طبقه بالا و یک گروه در طبقه پایین گروهی که در طبقه پایین هستند برای تامین آب مورد نیاز خودشان مجبور هستند به طبقه بالا مراجعه کنند یکی از افرادی که در طبقه پایین است می گوید ما چرا این قدر برادران خود را در طبقه بالا اذیت کنیم و آب بیاوریم  ما از این پایین کشتی را سوراخی می کنیم و آب مورد نیاز خود را بر می داریم پیامبر می فرمایند اگر سکان این کشتی اجازه بدهند و یا اینکه بی تفاوت باشند در برابر کسی که می خواهد کشتی را سوراخ کند ولی نیت بدی هم ندارد می خواهد آب بردارد و بقیه را اذیت نکند  اگر اینها بی تفاوت بودند که این کشتی را سوراخ کند هم این فردی که کشتی را سوراخ کرده هلاک می شود و هم افرادی که ناظر و شاهد بوده اند و عکس العملی نداشته اند و منع نکرده اند هلاک می شود اما اگر جلوی این فرد را گرفتند  هم این فرد را از هلاکت نجات داده اند و هم خودشان فرمودند مسئله امر به معروف و نهی از منکر این است اگر بی تفاوت بودیم همه ما هلاک می شویم و عذاب خدا هم که  نازل می شود افراد بخصوصی را در بر نمی گیرد  پیامبر می فرمایند که شخص بی گناه هلاک نمی شود و خدا او را عذاب نمی دهد اما پیامبر یک قانونی را بیان می کنند قانون خدا این است (ان الله لا یفوب العامة بعمل الخالصة حتی یروا المنکر بین ظهرا بینهم و هم قادرون علی ان ینکروا فلا ینکرون فاذا فعلوا ذلک عذاب الله العامة و الخاصة)  خدای متعال عموم مردم بی گناه را با عمل ناشایست بعضی از افراد در جامعه عذاب نمی دهد اما این حدیث ادامه دارد فرمودند  در یک جامعه ای که عده ای مرتکب منکرات می شوند در یک جشن عروسی است هزارها خلاف و گناه و معصیت صورت می گیرد و ترانه های مبتذل بلند است و عده ای هم دیندار در آن جا نشسته هستند و ناراحت هستند و هیچی نمی گویند و آنها را منع نمی کنند می ترسند که آنها ناراحت می شوند  فرمودند اگر در یک جامعه ای انسانها این منکرات را انجام می دهند افرادی می توانند جلوی آنها را بگیرند و امر به معروف و نهی از منکر کنند ولی این کار را نمی کنند و می گویند به ما ربطی ندارد مثالی که مسیحیها درست کرده اند که عیسی به دین خود و موسی به دین خود چه کسی چنین حرفی زده است این حرف را مسیحیها درست کرده اند که کسی کار به کار کفار نداشته باشد کفار هر جنایتی کردند کاری به کار آنها نداشته باشید اما اسلام این را نمی گوید اسلام دین جهانی است اسلام وظیفه اش امر به معروف و نهی از منکر است لذا پیامبر می فرمایند وقتی که این افراد  ساکت بودند و چیزی نگفتند خدا هم در این جامعه عذابی می فرستند که شامل همگان می شود زیرا آنهایی که سکوت کرده اند  گناه کار هستند اینها را هم عذاب در بر می گیرد عذاب صورتهای مختلفی دارد گرانی ها عذاب است غم و ناراحتی هایی که آسایش و آرامش را از زندگی ما سلب کررده است این عذاب است دعواها وناراحتی های خانوادگی عذاب است ناامنی ها عذاب است ظلم و جور و ستم و حکام عذاب است همه اینها عذاب است هر آن چه که آسایش و آرامش را از انسان سلب کند عذاب است عذابهای بزرگتری هم است مثل طوفان و زلزله و سیل به همین خاطر حضرت عایشه صدیقه (رض) در برابر سخن پیامبر که فرمودند (یکون فی آخر هذه الله الامة خسف و مسخ و قذف قالت انهلک و فینا الصالحون قال نعم اذا ظهر الخبث)  در آخر الزمان عذابهای مختلفی خواهد آمد زلزله است طوفان است سیل است مسخ شدن انسانها است و عذابهای مختلفی بعد حضرت عایشه سوال کردند اگر در آن زمان افراد صالح و شایسته ای هم در بین ما باشند باز هم ما هلاک می شویم فرمودند بله زمانی که گناه و معصیت زیاد می شود و مردم هم در مقابل آن بی تفاوت هستند حدیث صریح تری هم است که خداوند متعال به جبرئیل دستور داد (اوحی الله عزوجل الی جبرئیل ان اقلب مدینة کذا باهلها قال ان فیهم عبدک فلانا لم یعصک طرفة عین قال اقلبها علیه و علیهم فان وجهه لم یتمعر فی ساعة قط)  فلان آبادی که انسانهای گناه کاری و معصیت کاری هستند آن را زیر و رو کن جبرئیل (ع) برای اجرای دستور خدا به آن آبادی می رود و بعد می بیند که یک انسانی در آن آبادی است که حتی یک چشم بر هم زدن نافرمانی خدا را نکرده است می آید نزد پروردگار کسب تکلیف می کند یک انسانی  در آن آبادی است که یک چشم بر هم زدن نافرمانی تو را نکرده است اگر آن روستا را من زیر و رو کنم این هم هلاک می شود تکلیف من چیست خداوند دستور می دهد که اول این را هلاک کن بعد بقیه را هلاک کن دلیل را خدا می فرماید زیرا او در برابر منکراتی که دیگران انجام می دادند خم به ابرو هم نمی آورد و هیچ گاه ناراحت نمی شد فقط به نجات خود فکر می کرد و به دیگران کاری نداشت خداوند می فرماید اول او را هلاک کن که از همه گناه کار تر است اگر یک نفر در یک جامعه ای مرتکب گناه می شود دیگران می توانند جلویش را بگیرند ولی این کار را نمی کنند و می گویند به من ربطی ندارد اگر جلوی او را نگرفتند قبل از مردنشان خداوند او را به عذابش گرفتار می کند و آنها را به یک مصیبتی گرفتار می کند پس امر به معروف و نهی از منکر خیرخواهی برای دیگران یکی از وظایف بسیار مهم هر مسلمان است پیامبر دین را در نصیحت و خیرخواهی خلاصه می فرمایند (الدین النصیحة قلنا لمن یا رسول الله قال لله و لکتابه و لرسوله و لا مة المسلمین و عامتهم)  دین سراسر نصیحت و خیرخواهی است دین ین خیرخواهی است برای خدا یعنی ایمان آوردن به خدا ایمان به وحدانیت خدا و شرک نیاوردن به خدا و شکر در برابر نعمتهای خدا دوست داشتن دوستان خدا و دشمنی با دشمنان خدا نصیحت برای کتاب خدا یعنی عمل به کتاب خدا و تدبر در تعالیم و معانی کتاب خدا و تبلیغ نشر احکام و دستورات قرآن کریم برای پیامبر اطاعت از دستورات پیامبر نشر سنت پیامبر و احای سنت پیامبر و دوستی با دوستان پیامبر که صحابه هستند  و دشمنی با دشمنان پیامبر و دوستی با اهل بیت پیامبر دشمنی با دشمنان اهل بیت پیامبر