..::حوزه علمیه الصدیق بیرجند::..

پیامبر خدا به خاطر اهمیت این ماه اصحاب و یارانشان را به فرا رسیدن این ماه بشارت می دادند.

حضرت سلمان فارسی این حدیث را از پیامبر روایت می کنند و می فرمایند: (قال خطبنا رسول الله فی آخر یوم من شعبان فقال انه قد اظلکم شهر عظیم مبارک شهر کتب الله علیکم صیامه شهر جعل الله صیامه فریضة و قیام لیله تطوعا من تقرب فیه بخصلة من خصال الخیر کان کمن ادی فریضة فیما سواه و من ادی فیه فریضة کان کمن ادی سبعین فریضة فیما سواه وهو شهر الصبر و الصبر ثوابه الجنة و شهر المواساة و شهر یزاد فیه رزق المومن من فطر فیه صائما کان مغفرة لذنوبه و کان له مثل اجره من غیر ان ینقص من اجر الصائم شی)

پیامبر خدا در روز آخرنیمه شعبان خطبه بسیاری مهمی را ایراد فرمودند. ماه بسیاری بزرگی در حال فرا رسیدن است. ماهی که خداوند متعال روزه این ماه را بر شما مسلمانان فرض کرده است، ماهی که خداوند متعال قیام شب های آن را و زنده نگه داشتن شب های این ماه را برای شما مستحب قرار داده است.

ماهی که اگر انسان در این ماه مبارک کار نیکی و مستحبی را انجام دهد، به اندازه یک فرضی که در ماه های  دیگر انجام داده است. خداوند متعال به او اجر و پاداش می دهد.

فرمودند: هر انسانی در ماه مبارک رمضان فرضی را انجام دهد، خداوند متعال به اندازه هفتاد فرض که در ماه های دیگر انجام دهد. به او اجر و پاداش عنایت می کند.

خدا چقدر کرم و فضل نسبت به بندگانش در این ماه دارد، که فرمودند: هر نفلی به اندازه یک فرض و هر فرضی به اندازه هفتاد فرض، ارزش دارد.

این ماه، ماه صبر است. انسانها در برابر مشکلات و مشقاتی که روزه گرفتن دارد، در برابر گرسنگی و تشنگی که می کشند، صبر می کنند و فرمودند: پاداش صبر هم بهشت است و بعد فرمودند: این ماه، ماه همدردی است. همه انسانها از حالت انسانهایی که گرسنه هستند، آگاه می شوند و به کمک برادر و خواهر مسلمان خود می شتابند.

رمضان ماهی است که روزی مومن در آن ماه زیاد می شود و هرکس در این ماه مبارک رمضان به روزه داری افطاری دهد، این افطاری سبب بخشش گناهان او می شود و علاوه بر این بخشش گناهان خداوند متعال به این بنده ای که به روزه داری افطاری داده است اجر و پاداش یک روزه دار را می دهد. بدون اینکه از اجر و پاداش آن شخصی که روزه داربوده کم شود.

 خزانه خدا، خزانه بی حد و حدودی است. نیازی نیست که از اجر و پاداش روزه دار چیزی کم کند، از آن خزانه بی پایانش این اجر و پاداش را می دهد.

بهر حال روزه ماه مبارک رمضان، عبادتی است که در همه ادیان بوده است.  درهر سال تعدادی از روزهای مشخص را روزه می گیرند. روزهایی که به مصیبتی گرفتار می شوند و یا خطری آنها را تهدید می کند، یا در زمانی که بیماری مهلکی شیوع پیدا می کند این روزها را هم روزه می گیرند. حتی در مکاتب غیر آسمانی هم روزه گرفتن یکی از عبادتهای بسیار محترم است.

هندوها برای تزکیه نفسشان بسیاری از روزهای سال را روزه می گیرند و در یونان قدیم زنها سوم هر ماه را برای تزکیه نفسشان روزه می گرفتند و همین روزه در ادیان الهی و مکاتب اسلامی وجود داشته است و به عنوان یک عبادتی که انسان را تزکیه و پاک می کند به حساب می آید.

پیامبر(ص) وقتی که وارد مدینه منوره شدند، دیدند که یهودها روز عاشورا را روزه می گیرند. سوال کردند به چه مناسبتی شما روز عاشورا را روزه می گیرید؟ در جواب گفتند: به خاطر اینکه در روز دهم محرم خداوند متعال حضرت موسی و بنی اسرائیل را نجات داد و فرعون و فرعونیان را غرق کرد. به شکرانه این نعمت ما این روز را روزه می گیریم.

پیامبرهم قبل از فرض شدن روزه ماه مبارک رمضان، به مسلمانان دستور دادند که شما هم باید روز دهم محرم عاشورا را روزه بگیرید. و وقتی که ماه مبارک رمضان فرض شد، پیامبر فرمودند: حالا که ماه رمضان فرض شده است هر کس خواست روز دهم محرم را روزه بگیرد، اشکالی ندارد و ثواب دارد و اگر هم روزه نگیرد گناهی ندارد و این عبادت در امتهای گذشته به نحوی وجود داشته است، چون این عبادتی است که برای تزکیه نفس انسانها واجب شده است و در همه عبادتها ریا و خودنمایی وجود دارد، اما در این عبادت امکان ریا وجود ندارد.

روزه ماه مبارک رمضان در حقیقت پیروزی بر شیطان است. پیروزی بر غرایز و شهوات و عادات استف وماه رمضان ماه پاک شدن از گناهان و خطاها است. ماه تزکیه نفس و ارتقاء روح و دور شدن از صفات حیوانی و متصف شدن به صفات ملکوتی است.

ماه مبارک رمضان، ماهی است که انسانها برای آن سفری  که در پیش دارند! باید زاد و توشه ای فراهم کنند. سفری که همه ما چه بخواهیم و چه نخواهیم در مهلت تعیین شده باید راهی آن سفر بشویم.

 شاعر عرب می فرماید: (اترضی ان تکون رفیق قوم لهم زاد و انت بغیر زاد) آیا شما دوست دارید که در کاروانی باشید که همه آنها زاد و توشه دارند، اما شما زاد و توشه ای نداشته باشید؟ این کاروانی که دیر و یا زود همه باید رهسپار این کاروان بشوند، این سفر نیاز به زاد و توشه دارد.

ماه مبارک رمضان، بهترین فرصت برای فراهم کردن این زاد و توشه است. چقدر انسانهایی که در ماهها و سالهای گذشته در ماه مبارک رمضان در جمع من و شما بوده اند. اما امسال جایشان خالی است. چرا؟ چون احدی خبر ندارد که آیا تا یک لحظه دیگر در این جمع خواهد بود و یا نخواهد بود. لذا فرصت را غنیمت بشمارید و به نحو احسن از این ماه مبارک رمضان استفاده کنید.

ماه مبارک رمضان ماه دگرگونی و انقلاب در روح وجسم است. ماه مبارک رمضان ماه تجدید ایمان در دلها است، ماه بهار زندگی اسلامی است. ماه قرآن  است، ماه عبادت و طاعات است، ماه تمرین برای رسیدن به کمال بندگی است.

ماه مبارک رمضان ماه جبران کوتاهی های گذشته است، بهترین فرصت است  که ما آن خلأ روحی و ایمانی که در 11 ماه گذشته داشته ایم، با اعمال صالح و عبادت پر کنیم، که بر اثر غفلت از خدا و پیروی از خواهشات نفسانی و ترک نمازو نافرمانی و گناه  به وجود آمده است.

در این ماه مبارک، ما بهترین فرصت را در اختیار داریم تا بتوانیم این خلأ روحی و ایمانی را پر کنیم. ماه مبارک رمضان ماه مغفرت گناهان است. پیامبر خدا می فرمایند: (من صام رمضان ایماناً و احتسابا غفرله ما تقدم من ذنبه من قام رمضان ایماناً احتسابا غفر له ما تقدم من ذنبه)  کسی که ماه مبارک رمضان را با ایمان کامل به خاطرطلب  اجر و پاداش  روزه  بگیرد خداوند متعال گناهان گذشته اش را مغفرت می نماید هر کسی که در ماه مبارک رمضان شبها را زنده نگه می دارد و در شب ها عبادت می کند و قرآن را تلاوت می کند خداوند متعال به برکت این شبها و روزه های ماه مبارک رمضان قلم عفو بر گناهان گذشته اش می کشد ماه رمضان ماه غسل کردن از گناهان گذشته است ماه تقویت ایمان و یقین است ماه رمضان ماه مداوای بیماری خطرناک غفلت است غفلت از خدا غفلت از روز آخرت این مصیبت بزرگی برای امت اسلامی است خدا به پیامبرش می فرماید (و لا تطع من اغفلنا قلبه عن ذکرنا و اتبع هواه و کان امره فرطا)  ای پیامبر هر کسی که قلبش از خدا غافل است از او اطاعت نکن هر کسی که در گناه و معصیت از حد گذشته است و از خدا غافل است ولو در مسند قدرت باشد حق اطاعت و پیروی کردن از او را نداری و باز در آیه دیگر می فرماید (و لا تکن من الغافلین و لا تکونوا کالذین نسوا الله فانساکم انفسهم) ای مسلمان از انسانهای غافل مباش از خدا و روز آخرت از مرگ غافل مباش شما نباشید مانند کسانی که خدا را فراموش کرده اند آنهایی که خدا را فراموش کرده اند خدا هم آنها را فراموش می کند و آنها را به خود فراموشی دچار می کند پس ماه مبارک رمضان ماه مداوای این بیماری مهلک است اگر یازده ماه را ما در غفلت و بی خبری به سر برده ایم اما ماه مبارک رمضان ماه تحول است که به خود بیاییم و به سوی خدا برگردیم و از گذشته خود طلب بخشش و مغفرت کنیم و همچنین کوتاهی هایی  را که در گذشته داشته ایم جبران کنیم ماه مبارک رمضان ماه آشتی با خداست آنهایی که یازده ماه بر اثر گناه و معصیت رابطه شان با خدا تیره شده است این ماه مبارک رمضان بهترین فرصت است که رابطه شان را با توبه و توجه کردن به خدا رابطه شان را درست کنند با خدا آشتی کنند ماه مبارک رمضان ماه آشتی بین انسانها است انسانهایی که یازده ماه  بخل و حسادت و کینه دیگران را در قلبشان داشته اند  این ماه بهترین فرصت است که قلبهایشان را از این صفات رذیله پاک کنند ماه مبارک رمضان ماه آشتی بین اغنیاء و ثروتمندان و فقیران است اگر یازده ماه ثروتمندان فقیران را فراموش کرده اند و به آنها توجه نکرده اند ولی این ماه ماه مواسات است ماهی که ما به کمک مستمندان و فقیران بشتابیم به هر حال ماه مبارک رمضان ماه امتحان و آزمایش الهی است خداوند متعال همه انسانها را آزمایش می کند آزمایش انسانهای متقی دشوارتر است هر انسانی بر مبنای اعتقاد و ایمانی که دارد آزمایش می شود هر قدر انسان با ایمان تر و متقی تر باشد مسلما آزمایش او سخت تر و دشوارتر است خدا می فرماید (احسب الناس ان یترکوا ان یقولوا امنا و هم لا یفتنون و لقد فتنا الذین من قبلهم) آیا انسانها گمان می کنند به مجرد اینکه ادعا می کنند مسلمان هستند به حال خودشان رها می شوند و خدا به آنها کاری ندارد خیر این طور نیست وقتی که ما می گوییم مسلمان هستیم خدا هم ما را آزمایش می کند خدا می فرماید همان طور که شما آزمایش می شوید امتهای گذشته هم آزمایش شده اند پس  روزه ماه مبارک رمضان در حقیقت یک امتحان عملی است و ممتحن هم خدا است خداوند متعال برای این امتحان تسهیلاتی هم فراهم کرده است پیامبر می فرمایند (اذا جاء رمضان فتحت ابواب الجنة و غلقت ابواب النار و صفدت الشیاطین و ینادی مناد یا باغی الخیر اقبل و یا باغی الشر اقصر)  درهای بهشت در ماه مبارک رمضان باز است یعنی کنایه از این است که راههای خیر و راههای رسیدن به بهشت در این ماه زیاد است و درهای جهنم در این ماه بسته می شود یعنی شر و بدی و گناه کم می شود و خداوند متعال شیاطین سرکش را در این ماه به زنجیر می کشد اما شیاطین کوچکی که زور من و شما را دارند آزاد هستند  به هر حال آن آزادی که شیاطین برای گمراه کردن انسانها در ماههای دیگر دارند در این ماه ندارند در ماه مبارک رمضان در هر لحظه ای از شب و روز منادی خدا ندا سر می دهد ای انسانی که به دنبال خیر و سعادت هستی این ماه را غنیمت بدار و ای انسانهای که دنبال گناه و معصیت هستید در این ماه مبارک رمضان دست از گناه و معصیت بردارید ماه مبارک رمضان ماه جهاد با نفس و با شیطان است یعنی جهاد با دشمن درون و بیرون ماه رمضان ماه جهاد با نفس است و نفس بزرگترین مانع برای رسیدن به سعادت و خوشبختی است و هیچ عبادتی بالاتر از مخالفت با نفس نیست  انسان را به مخالفت با دستورات خدا دعوت می کند سرپیچی از نفس و از دستورات نامشروع نفس این بزرگترین عبادت است حضرت علی می فرمایند من از دو چیز بر شما می ترسم یکی پیروی از هوا و خواهشات نفسانی که انسان را از رسیدن به حق باز می دارد دوم آرزوهای طولانی که سبب فراموش شدن آخرت می شود پس جهاد با نفس به مراتب دشوارتر از جهاد با دشمن در جبهه نبرد است چرا چون نفس دشمنی است که نه محل و مکانش  مشخص است و نه زمان جنگیدن با او مشخص است و نه هم دیده می شود اما دشمنی که در جبهه می جنگد لااقل محل و مکانش مشخص است و زمان جنگیدن با  آن هم معلوم و مشخص است لذا جهاد با نفس و جهاد با شیطان که دشمن نامرئی است بسیار دشوارتر است و باز جهاد با نفس بسیار دشوارتر از جهاد با شیطان است کسی که نتواند بر نفسش غلبه کند بر دشمن خارجی اش هرگز نمی تواند غلبه کند به همین خاطر انسانها در برابر نفسشان به دو دسته تقسیم می شوند که خداوند متعال در سوره النازعات این دو دسته را بیان می کند 0فاما من طغی و آثر الحیاة الدنیا فان الجحیم هی الماوی و اما من خاف مقام ربه و نهی النفس عن الهوی فان الجنة هی الماوی) این دو گروه یک گروه کسانی هستند که نفس آنها بر آنها غلبه می کند وقتی که نفس بر انسان غلبه کرد انسان را به سرکشی و نافرمانی فرا می خواند کسی که نافرمانی کند و به دستورات نفسش عمل کند و دنیا را بر آخرت ترجیح دهد  لذت های دنیا را انتخاب کند و نافرمانی خدا را انتخاب کند نتیجه اش چیست این گروه جایشان جهنم است اما آنهایی که از مقام و منزلت پروردگارشان ترس دارند از عذاب خدا می ترسند و نفسشان را از خواهشات نامشروع باز می دارند اجازه نمی دهند که هر چه که نفس می خواهد به آن جامه عمل بپوشاند این انسانها بهشت جایگاه آنها است به همین خاطر پیامبر می فرمایند (المجاهد من جاهد نفسه فی طاعة الله و المهاجر من هجر ما نهی الله عنه) مجاهد واقعی آن انسانی است که با نفسش مبارزه و جهاد کند و نفسش را به اطاعت خدا وادار کند چون نفس تحمل مشقت عبادت را ندارد نفس انسان همیشه میل به آسایش و آرامش و لذتها را دارد هیچ گاه تحمل عبادت سخت را ندارد اگر انسان بتواند نفسش را به عبادت خدا فرا بخواند و تحمل و صبر کند این بزرگترین جهاد است و مهاجر هم کسی است که از گناهان از آن چه که خدا منع فرموده و حرام کرده است بپرهیزد پیامبر می فرمایند (الکیس من دان نفسه و عمل لما بعد الموت و العاجز من اتبع نفسه هواها و تمنی علی الله الامانی) انسان عاقل و هوشیار کسی است که برای بعد از مرگش عمل می کند برای  خانه آخرتش زاد و توشه ای فراهم می کند اما انسان ناتوان و عاجز و نادان کسی است که از هوا و خواهشات نفسانی پیروی می کند و آرزوهایی هم دارد پس جهاد با نفس در دو چیز است یکی مخالفت با نفس و دوم محاسبه نفس که انسان نفسش را به حال خودش رها نکند پیامبر همیشه در دعاهایشان می فرمودند پروردگارا مرا یک چشم به هم زدن هم به خودم رها مکن  اگردر یک چشم به هم زدن انسان شکار نفس و شیطان بشود دیگر از بین رفته است نفس دشمن بسیار خطرناکی است و جهاد با نفس جهاد بسیار بزرگی است که انسان بتواند نفسش را به عبادت  خدا وادار سازد پس محاسبه نفس یکی از راههای مبارزه با نفس است که نفس خودمان را محاسبه کنیم چون نفس انسان مانند یک شریک خائنی است که اگر شما با شریک خائن خودتان حساب و کتابی نداشته باشید در مدت کوتاهی تمام سرمایه شما را از بین می برد اگر شما با نفستان محاسبه نداشته باشید در مدت کوتاهی ایمان شما از بین می رود حسن بصری (رح ) می فرماید حساب و کتاب در روز قیامت آسان می شود برای کسانی که در این دنیا نفسشان را محاسبه کرده اند و حساب و کتاب برای انسانهایی سنگین می شود که در این دنیا نفسشان را محاسبه نکرده اند خداوند در قرآن می فرمایند (یوم تجد کل نفس ما عملت من خیر محضرا و ما عملت من سوء تود لو ان بینها و بینه امدا بعیدا فمن یعمل مثقال ذرة خیراً یره و من یعمل مثقال ذرة شراً یره)  روز قیامت روزی است که هر انسان هر عمل نیکی را که انجام داده است حاضر و آماده آن را می بیند ذره ای کار نیکی هم که انجام داده آن را می بیند و ذره ای کار بدی هم که انجام داده آن را می بیند همه ضبط شده است آنها که کارهای زشتی را انجام داده اند و در دنیا به شهوات و غرایز مشغول بوده اند افسوس می خورند و می گویند ای کاش بین ما و عملمان مسافت بسیار طولانی وجود می داشت پس محاسبه نفس یکی از راههایی است که ما می توانیم در همین دنیا جبران کنیم و آن کوتاهی هایی که داشتیم آن را جبران کنیم وقتی از حضرت عمر سوال می شود که شما چرا در شب ها مشغول عبادت و در روزها مشغول حساب و کتاب مسلمانان هستید می فرمایند اگر من در روز استراحت کنم حق مردم من تباه می شود و حقوق ملت من پایمال و تباه می شود اگر شب را استراحت کنم نفس من بر من غلبه خواهد کرد پیامبر با آن مقام و منزلتی که دارند شب ها را آنقدر به نماز می ایستند که پاهای مبارک ایشان متورم می شود حضرت عایشه عرض می کنند یا رسول الله شما که گناهان گذشته و آینده شما آمرزش شده است شما چرا اینقدر نفس خودتان را به مشقت می اندازید در جواب می فرمایند (افلا احب ان اکون عبداً شکورا)  من هم می خواهم در برابر نعمتهایی که خدا به من داده است بنده سپاسگذاری باشم پس بهترین عبادت برای ما مسلمانان عبادتی است که انسان به خاطر شکرانه نعمتهای ظاهری و باطنی و معنوی که خدا به انسان داده است انجام می دهد اگر ما بخواهیم شکر یک نعمت را به جا آوریم اگر شب و روز را عبادت کنیم نمی توانیم به جا آوریم  عبد الله بن عمر برای محاسبه نفسشان با خودشان عهد کرده بودند که هر زمانی نماز جماعتی از ایشان فوت شد آن شب را برای مجازات نفسشان تا صبح عبادت کنند حضرت عمر یک مرتبه نماز جماعت از ایشان فوت شد دو هزار درهم را فوراً صدقه می دهند و نفسشان را از این راه تنبیه می کنند بهترین راه تنبیه کردن نفس این است که وقتی که انسان مرتکب خطایی می شود فوراً دست تو جیبش کند و 200 و یا 300 هزار تومان را در راه خدا بدهد و بگوید ای نفس این جریمه ای است که بخاطر اشتباه تو دادم و این ماه ماه محاسبه نفس و مجازات و جهاد با نفس است و همچنین جهاد با شیطان خداوند در آیات مختلف می فرماید (ان الشیطان لکم عدو فاتخذوه عدوا) که شیطان دشمن شما است مواظب باشید که در مقابل مکر و حیله های او غافل نباشید در آیه قرآن خدا می فرماید (الم اعهد الیکم یا بن آدم ان لا تعبدوا الشیطان انه لکم عدو مبین) آیا من شما   سفارش نکردم که شیطان را معبود خود قرار ندهید و او را عبادت نکنید عبادت شیطان سجده کردن شیطان نیست عبادت شیطان اطاعت کردن از شیطان است پس پیروی کردن از وسوسه های شیطان اطاعت کردن از شیطان است خدا می فرماید دشمن آشکار شما است از این دشمن غافل نباشید پس ماه مبارک رمضان بهترین فرصت است که ما به گناهان خود اعتراف کنیم و گذشته خودمان را با عبادت و تلاوت قرآن و کارهای خوب جبران کنیم تا از نزول رحمت الهی که در این ماه سرازیر است بهره مند شویم مطلب بعدی در مورد مسئولیت پدر و مادرها در قبال فرزندان است که این ماه بهترین فرصت برای تربیت فرزندان است خداوند در قرآن می فرماید (یا ایها الذین آمنوا قو انفسکم و اهلیکم نارا و قودها الناس و الحجارة ) ای مومنین خودتان را و خانواده تان را از آتش جهنم نجات دهید حالا نجات خانواه چیست تربیت کردن آنها به آن چه که شریعت اسلام به ما دستور داده است پیامبر می فرمایند ( علموا اولادکم و اهلیکم الخیر و ادبوهم) فرزندانتان را و خانواده تان را به کارهای نیک دعوت کنید و آنها را ادب نیکو بیاموزید در حدیث دیگر پیامبر می فرمایند (مروا اولادکم بامتثال او امر الله و اجتناب نواهیه فذلک و قایة لهم و لکم من النار)  به فرزندانتان دستور دهید که به دستورات خدا عمل کنند و از حرام ها بپرهیزند زیرا این تربیت شما هم شما را از جهنم نجات می دهد و هم فرزندانتان و خانواده تان را از جهنم نجات می دهد هیچ هدیه ای بهتر از تربیت فرزندانتان نیست (کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته) هر فردی در قبال زیردستانش مسئول است و روز قیامت از او سئوال می شود خصوصاً پیامبر می فرمایند که فرزندان شما هدایا و امانتهایی هستند در دستان شما قلبهای پاک کودکان شما گوهرهای پاک و نفیس و شفافی است در دست شما که در خردسالی همان طور که صحابه این عمل را داشتند در خردسالی به آنها قرآن بیاموزید ضروریات و واجبات و فرائض دین را به آنها بیاموزید و زندگی خلفا و صحابه را به آنها بیاموزید اینها اعمالی است که اصحاب پیامبربه فرزندانشان می آموختند بعد احادیث و دستورات پیامبر را و بعد سیره و روش و رفتار اصحاب پیامبر را به آنها بیاموزید این وظیفه هر پدر و مادر است خصوصا در ماه مبارک رمضان اصحاب پیامبر می فرمایند ما فرزندان خودمان را که مکلف به روزه نبودند به روزه گرفتن وادار می کردیم تا برای آنها عادت بشود تا اینکه به سن بلوغ رسیدند یک مرتبه برای آنها دشوار نباشد که روزه بگیرند و لو اینکه هفته ای دو یا سه روز باشد پس فرزندان خودتان را وادار به روزه گرفتن بکنید بعد می گفتند که ما آنها را به روزه گرفتن وادار می کردیم وقتی که تشنه و گرسنه می شدند و آب و غذا می خواستند ما به آنها اسباب بازی می دادیم تا سرگرم بشوند پیامبر فرمودند (مروا اولادکم بالصلاة و هم ابناء سبع سنین و احزبوهم و هم ابناء عشر سنین و فرقوا بینهم فی المضاجع)  وقتی که فرزندان شما به سن هفت سالگی رسیدند آنها را به نماز خواندن وادار کنید  سن تکلیف نیست اما از هفت سالگی عادت کنند در ماه مبارک رمضان بهترین فرصت برای تعلیم فرزندان است که فرزندان بالای هفت سال را با خودتان به مسجد بیاورید اگر از آداب مسجد آگاهی ندارند آنها را تعلیم دهید که مسجد مثل خانه نیست آداب ویژه ای دارد لذا پایین تر از هفت سال را با خودتان نیاورید چون مسجد کودکستان نیست پیامبر فرمودند اگر ده ساله شدند و نماز نخواندند آنها را تنبیه کنید و بترسانید دستور اسلام است که پدر و مادرها در برابر فرزندانشان مسئولیت دارند چقدر از پدر و مادرهایی در روز قیامت خواهند بود به خاطر سهل انگاری در برابر فرزندانشان به جهنم خواهند رفت می گویند شخصی  دزدی بزرگی کرده بود وقتی که حاکم شهر دستور داد بروید و دستش را قطع کنید داد و فریاد می زد که اول باید زبان مادرم را قطع کنید همه تعجب کردند که دزدی تو به زبان مادرت چه ربطی دارد سوال کردند گفت به این خاطر که من وقتی که کوچک بودم و نمی فهمیدم که حلال و حرام چیست رفتم و یک تخم مرغی را از خانه همسایه ام دزدیم مادرم به جای اینکه مرا تنبیه کند که این کار زشتی است مرا تشویق کرد و گفت احسن پسرم تو حالا برای خودت مردی شده ای این برای من تشویقی بود که امروز من دست به دزدی بزرگی زدم پس مواظب باشید آنچه که فرزندان من و شما می آموزند مانند نقشی که در سنگ برای همیشه باقی می ماند در قلب آنها همیشه می ماند در زمان حضرت عمر این طور نبود که صدای هیچ مظلومی به گوش حاکم نرسد و داخل قصرها زندگی کنند واز قصرها  هم چندین نگهبان مواظبت کنند حضرت عمر خلیفه مسلمین شب ها را در کوچه و خیابانهای مدینه گشت می زدند با غلامشان که اگر کسی مشکل و نیازی داشته باشد به او کمک کنند در یک شب از کنار یک خانه ای که رد می شدند دیدند که صدای بگو ومگوی یک مادر دختری  به گوش می رسد گوش کردند دیدند که مادر می گوید ما باید در این شیرها آب بریزیم تا استفاده بیشتری داشته باشد دختر می گوید نخیر حضرت عمر منع فرمودند که در شیرها آب نریزید بعد مادر گفت که در این نصف شب حضرت عمر کجاست که ما را ببیند دختر می گوید ای مادر اگر در این نصف شب حضرت عمر ما را نمی بیند خدای عمر که ما را می بیند حضرت عمر می روند و فردا صبح از این دختر مومن برای فرزندشان خواستگاری می کنند فقیر است اما مومنه است این ماه بهترین فرصت برای تربیت فرزندانمان است ماه دعا است