..::حوزه علمیه الصدیق بیرجند::..

پیامبر(ص) فرمودند: که برای هر روزه دار (عند فطره دعوة لا ترد) هنگام افطار یک دعایی است که اجابت می شود و رد نمی شود.

هر روزه داری در ماه رمضان یک دعای مستجابی دارد، چون ماه ماه دعا است.

موضوع این بحث در رابطه با اهمیت دعا و شرایط قبولی آن است، دعای یکی از عباداتی است که با سرشت انسان ها اجیر شده است؛ زیرا حس خدا پرستی و خدا خواهی در سرشت همه انسان ها عجین شده است.

هر انسانی اعم از مسلمان و غیر مسلمان هنگام گرفتاری و مصیبت زمانی که وسایل دنیوی کارگر نیست و جواب نمی دهد به خدا پناه می برد، در درگاه خدا التماس و تضرع می کند، حالا چه مسلمان باشد چه غیر مسلمان!

خداوند متعال برای ارتقاع روح انسان و رسیدن انسان به کمال بندگی انسان ها را موظف به دعا نموده است تا بندگان خدا ارتباطشان را با خدا قطع نکنند در همه لحظات و در همه حالات با خدا در تماس باشند.

انسان در برابر حوادث و مصیبت ها ضعیف و ناتوان است و برای جبران این ضعف و ناتوانی جز کمک گرفتن از خدا و جز دعا و تضرع چاره ای دیگر ندارد.

دعا شفای بیماری های روحی و روانی است، روانشناسان توصیه می کنند برای این که به بیماری روانی و روحی دچار نشوید درد دلتان را به دیگران بازگو کنید و هیج گاه ناراحتی هایی که دارید در قلبتان نگه ندارید.

فطرتا انسانها وقتی ناراحت هستند و گرفتری و مشکلی دارند دوست دارند مشکلشان را با دوست صمیمی خودشان یا اعضای خانواده شان در میان بگزارند و همین مطرح کردن از غم و اندوه انسان می کاهد.

وقتی انسان یقین دارد همه چیز دست خدا است. اگر سوالی دارید از خدا سوال کنید، اگر کمک می خواهید از خدا کمک بخواهید مشکل گشا،  حاجت روا و شفا دهنده همه دست خدا است.

چه بهتر است انسان وقتی مشکل و گرفتاری دارد درد دلش را با خدا در میان بگذارد دست به دعا بردارد و بگوید خدایا حل این مشکل دست توست آن چه که من از تو می خواهم همه دست توست.

وقتی انسان دست به دعا بر می دارد و با پروردگارش راز و نیاز می کند مسلما از آن غم و اندوه و مشکلاتش کاسته می شود.

خدا می فرماید: (وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي) وقتی بندگان من در مورد من خد از تو پیامبر سوال کردند یک گروه نزد پیامبر رفتند و عرض کردند. یا رسول الله اگر خدا نزدیک هست صدای ما را می شنود راز و نیاز ما را می شنود درد دلی که ما مطرح می کنیم خدا میشنود که ما آهسته دعا کنیم، اگر خدا دور است که صدای ما به خدا نمی شنود تا ما بلند بلند دعا کنیم؟

آیه نازل می شود (وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي) وقتی بندگان من از تو سوال کردند که من نزدیک هستم یا دور؛ به آنها بگو (فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ) من نزدیک هستم.

همان طور که در آیه دیگر می فرمایند: (وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ) من از شاهرگ گردن به انسان نزدیک تر هستم.

آن چه که در قلبش هست من آگاهی دارم (يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ) آن چه که انسان ها پنهان و آشکار میکنند همه را خدا می داند.

(يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَمَا تُخْفِي الصُّدُورُ) آن چه که در دلها پنهان داریم خدا می داند.

خدا نزدیک است خدا می فرماید: (إِذَا سَأَلَک عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ) من دعای هر دعاکننده ای را قبول میکنم، اما شرط دارد (فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي) شرطش این است که انسان هایی که تقاضا دارند از من که مشکلشان راحل کنم و گرفتریها را از آنها دور کنم باید به خواسته من هم پاسخ مثبت بدهند باید دستورات مرا هم بپذیرند.

دستورات خدا چیست؟ نماز و روزه و زکات و نخوردن ربا هزاران دستوراتی است که در قرآن آمده خدا میفرماید: اگرمیخواهید دعایتان را ققبول کنم باید به دستورات من عمل کنید و خواسته مرا را بپذیرید که همان ایمان به خدا و دستورات خدا است تا رستگارشوید و هدایت شوید.

هر انسانی چه مسلمان چه غیر مسلمان از دل خودش به خدا راهی دارد دری از همه دلها به سوی خدا باز است، حتی شقی ترین و بدبخت ترین انسان های روی زمین هم وقتی دچار مشکلات می شوند و مصیبت ها برآنها هجوم می آورد و وسایل دنیوی جواب گو نیست.

انسانها فطرتا متوجه به خدا می شوند دست به درگاه خدا بلند می کنند همه معبودها و بت هایی که می پرستند همه را رها می کنند، چون میل فطری و درونی همه انسان ها است (كُلُّ مَولودٍ يُولَدُ على الفِطرَةِ) همه انسان ها بر فطرت اسلام و توحید متولد می شوند.

پدر و مادر اگر مسیحی باشند مسیحی می شود به هر حال فرزند وقتی بدنیا می آید چه پدر مادر کافر باشد چه مسلمان بر فطرت اسلام آفریده می شود، فطرت خدا پرستی و مسلمانی در او هست. بعد بر اسلام محیط خانه و خانواده تغییر می کند.

خدا داستان مشرکین را که معبودهای مختلفی داشتند و می پرستیدند در آیه هامختلف بیان می کند در این آیه می فرماید: (فَإِذا رَكِبوا فِي الفُلكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخلِصينَ لَهُ الدّينَ فَلَمّا نَجّاهُم إِلَى البَرِّ إِذا هُم يُشرِكونَ) مشرکین وقتی سوار کشتی می شدند و در تلاطم امواج دریا قرار می گرفتند و در حال غرق شدن بودند (دَعَوُا اللَّهَ مُخلِصينَ لَهُ الدّينَ) در این حالتی که می بینند کشتی غرق میشود و از دست معبودهایشان کاری نیست فورا به طرف خدا پناه می برن و خالصانه فریاد می زنند خدا ما را نجات بده!

(فَلَمّا نَجّاهُم إِلَى البَرِّ) خدا می فرماید وقتی انها را نجات می دهیم و به خانه هایشان بر می گردند باز شروع به شرک کردن می کنند (وَإِذَا مَسَّ الإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ) هنگامی که به انسانها مصیبتی و گرفتاری می رسد حوادث ناگواری برای او رخ می دهد (ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ) در آن حالت فقط خدا را به فریاد رسی صدا می زنند به خدا پناه می برند همه بت ها و معبودهایشان را کنامی گذارند.

 در آیه دیگر می فرماید: (وَإِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَن تَدْعُونَ إِلَّا إِيَّاهُ ۖ) هنگامی که در دریا به شما گرفتاری پیش می آید و در حالت غرق شدن هستید (ضَلَّ مَن تَدْعُونَ) همه آن معبودهایی که در دنیا خواسته های خود را نزد آنها مطرح می کردید من فرزند بده و شفا بدهید همه این مشکلات از ذهن شما پاک می شود بجز یاد خدا متوسل به خدا می شوید.

دعا یعنی فرعون پلیدترین انسان های روی زمین کسی که چهار صد سال و اندی ادعای خدایی میکند، وقتی دنبال حضرت موسی و بنی اسرایل میرود و با لشکریانش در دریا در حال غرق شدن است، خدا این طور بیان می کند (حَتَّى إِذا أَدْرَکَهُ الْغَرَقُ) وقتی در حال غرق شدن هست می بیند خداییش بدردش نمی خورد می گوید (قَالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِيلَ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ) در حالت غرق شدن می گوید ایمان آوردم به آن خدایی که هیچ خدایی جز او وجود ندارد، خدایی که بنی اسراییل ایمان آوردند من ایمان آوردم.

ولی این ایمان فایده ندارد، عزراییل سرش را زیر آب فرو می برد و خدا می فرماید: حالا فایده ندارد. فرعون می فهمد که جاجت روا و نجات دهنده خدا است.

حالا ما بیایم آنچه که باید از خدا بخواهیم از مخلوق بخواهیم! خصوصا که مخلوق خدا از اولیای خدا باشد و فوت کرده باشد، وقتی انسان مرد دیگراز دنیا هیچ خبری ندارد، هیچ صدایی از اهل دنیا به اونمیرسد، انسان اینقدر باید جاهل ونادان باشد که بیاید از انسانی که فوت کرده و از دنیا رفته است و رابطه اش با دنیا قطع شده که فلانی به من فرزند بده یا مرا شفا بده؟

خدا می فرماید: (وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ) پروردگار شما می گوید مستقیما از من بخواهید اگر اجازه می داشت بندگان خدا که از غیر خدا چیزی طلب کنند یا غیر خدا حتی پیغمبر را واسطه بین خود و خدا قرار دهند.

خدا می فرماید: اول شما موضع خودتان را خواسته و مشکل خودتان را نزد پیامبر که فوت کرده مطرح کنید آنها واسطه بشوند از من بخواهند من قبول کنم.

خدا می فرماید: (ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ) فقط از من خدا بخواهید خدا نیاز به واسطه ندارد، این نهایت جهالت است که ما خدا را با پادشاه و حاکمی قیاس کنیم که من شخص معمولی هستم و خواسته ای دارم، با رییس جمهور اگر من خواسته خود را مطرح کنم جواب نمی دهد، من یک دوست صمیمی رییس جمهور را واسطه کنم تا خواسته من را پیش رییس جمهور مطرح کند، این قیاس کردن خدا با یک حاکم  پادشاه نهایت جهل و نادانی است و نوعی شرک است.

حاکم که نمی داند من کی هست من چه مشکلی دارم، اما خدا می داند که من چه مشکلی دارم.

نیاز نیست که من مشکلم را اول پیش مخلوق بیان کنم و واسطه قرار دهم، خدا می فرماید: از من خدا بخواهید (نَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِ) خدا در این آیه دعا را به عنوان یک عبادت معرفی می کند و می فرماید: کسانی که از دعا کردن تکبر می ورزند حاضر نیستند از من خدا چیزی طلب کنند آنهایی که این کار را نمی کنند و دعا نمی کنند و تکبر دارند (سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ) با ذلت و خواری در جهنم داخل می شوند.

اینقدر ترک دعا عدم طلب از خدا این عذاب را دارد با ذلت وارد جهنم بشوند به همین خاطر پیامبر می فرمایند: (لیس شی اکرم الی الله من دعا) هیچ عبادتی افضل تر و بهتر از دعا نیست.

در روایتی می فرمایند: دعا مغز عبادت است و فرمودند: (الدعا مخ العباده) کسی که دعا نمی کند دست به درگاه پروردگارش بلند نمی کند خدا براو خشمگین می شود.

(لدعاءُ سِلاحُ المُؤمِنِ وَ‌ عمودُ الدّينِ وَ نُورُالسموات وَ الأَرضِ ) دعا هم اسلحه مسلمان است، با این اسلحه با دو تا دشمنش می تواند مبارزه کند شیطان و نفس.

(عمودُ الدّينِ) در روایتی می اید نماز هم  عماد دین است، در این روایت آمده دعا هم ستون دین است در هر دو حالت هم در نماز وهم دعا بنده مومن با پروردگارش راز و نیاز می کن با خدا در ارتباط است به همین خاطر عماد الدین است، هم دعا هم نماز عماد الدین است.

دعا سه حالت دارد، بعضی وقتها بعضی ها دعا می کنند وقتی میبینند دعایشان قبول نمی شود ناامید می شوند و دست از دعا بر می دارند، پیامبراکرم(ص) می فرمایند: (ان الله یحب ملحین به دعا) خدا کسانی که در دعایشان پافشاری می کنند خدا آنها را دوست داد.

حتما نباید همان دعا قبول شود، چون بعضی وقتها چیزهایی از خدا طلب می کنیم که خدا میداند به ضررما است، (عَسی أن تکرَهوا شَیئاً وهو خیرٌ لکم وَعسی أن تُحِبّوا شیئاً وهو شَرٌّ لکم) بعضی وقتها خیلی از چیزها است که ما دوست داریم ولی برایمان خراب و زشت است، خدا اینها را میداند، ممکن است خدا این دعایمان را قبول نکند، اما دعای ما ضایع نشده است.

حالت دوم وجود دارد خدا ممکن است در ازای این دعا یک بلا و مصیبتی که قرار بود به ما برسد از ما دفع می کند.

چه بهتر این یکی از راههای اجابت دعا است و اگر این کار هم نشد خدا ثواب دعا را به عنوان ذخیره ای برای آخرت می گذارد و در روز قیامت می دهد.

دعای انسان در هر حالت ضایع نمی شود، اگر مصلحت بداند قبول می کند، اگر نه یا اجر آن را برایمان ذخیره می کند.

شرایط اجابت دعا، سه چیز است که اگر به یک انسان داده شود، نعمتی دنیا و آخرت به او داده شده است.

فرمودند یکی از آن نعمتها دعا کردن در حالت رفاه و آسایش است، طبیعت انسان این است که وقتی انسان در رفاه و آسایش و اوج نعمت و سلامتی قرار دارند خیلی ها هستند خدا را فراموش میکنند اما پیامبر می فرمایند: دعای کسی قبول می شود (مَن سَرَّهُ أن يَستَجيبَ اللّه لَهُ عِندَ الشَّدائِدِ وَالكَربِ فَليُكثِرِ الدُّعاءَ فِى الرَّخاءِ) کسی دوست دارد در مصیبت ها ومشکلات خدا به فریاد او برسد و دعایش را قبول کند باید در هنگام رفاه و آسایش و هنگامی که در اوج سلامتی و نعمت هست دعا کند هم برای خودش و هم دیگران اگردر این حالت انسان خدا را فراموش کند و ارتباطش را با خدا قطع کرد باید یقین داشته باشد که خدا در هنگام مشکلات دعایش را قبول نمی کند.

(تعرب الی الله فی الرخا) تو هنگام رفاه و آسایش به یاد خدا باش و دعا کن و لو اینکه خودت نیاز نداری، برای دیگران دعا کن، رابطه ات را با خدا قطع نکن خدا هم هنگام مشکلات به فریادت میرسد.

شرط دوم اجابت دعا این است که انسان به قدرت خدا و اجابت دعا یقین داشته باشد (ادْعُوا اللَّهَ وَأَنْتُمْ مُوقِنُونَ بِالْإِجَابَةِ) از خدا بخواهید و دعا کنید و یقین داشته باشید که خدا قبول می کند.

سوم اینکه انسان به رحمت خدا امیدوار باشد هر گناهی که انجام داده هر جنایتی که کرده حالا می خواهد به خدا برگردد و دست از گناه برگشته ومی خواهد توبه کند اینجا خدا می فرماید: (وَلَا تَيْأَسُوا مِن رَّوْحِ اللَّهِ ۖ إِنَّهُ لَا يَيْأَسُ مِن رَّوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ) از رحمت خدا هرگز ناامید نشوید هرچقدر که گناه کردید زیرا ناامیدی از رحمت خدا مخصوص کافران است کافر از رحمت خدا ناامید است.

خدایی که آنقدر مهربان است می فرماید: اگر شما بندگان من خطا و گناه کردید و گناهانتان آنقدر انباشته شد که تا ابرهای آسمان رسید خدا می فرماید اگر شما باز پشیمان شدید و در هر لحظه ای از عمر که پشیمان شدید و توبه کردید خدا توبه شما را می پذیرد.

در آیه دیگر می فرماید: (قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا) ای پیامبربه  بندگان من که در گناه و معصیت از حد گذشته اند و ناامید شدند به آنها بگو که هر قدر شما گناه کردید (لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا)  از رحمت خدا ناامید نشوید خدا گناهان همه را می بخشد.

وقتی انسان خالصانه توبه نصوح کند و قصد بازگشت به گناهان گذشته را نکند خدا همه گناهانش را می بخشد.

یکی دیگر از شرایط اجابت دعا امر به معروف و نهی از منکر است، خیلی ها از من و شما در مجالس و حتی خانواده خویشاوندان منکراتی را می بینیم که افراد انجام می دهند یا کسی نماز نمی خواند یا روزه می خورد منکر است، منکراتی را مشاهده می کنیم و سکوت می کنیم هیچی نمی گوییم و کسی بگوید چرا نصیحت نکردید می گوییم به ما ربطی ندارد و ممکن است ناراحت شود وهر کسی را تو قبر خودش می گزارند.

پیامبر قسم یاد می کند (والَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَأْمُرُنَّ بالْمعرُوفِ ، ولَتَنْهَوُنَّ عَنِ المُنْكَرِ ، أَوْ لَيُوشِكَنَّ اللَّه أَنْ يَبْعثَ عَلَيْكمْ عِقَاباً مِنْهُ ، ثُمَّ تَدْعُونَهُ فَلاَ يُسْتَجابُ لَكُمْ) اگر شما امربه معروف ونهی از منکر نکردید و مشکلی برای شما به وجود آمد و دست به دعا برداشتید خدا دعای شما را قبول نمی کند.

یکی دیگر ازشرایط اجابت دعا این است که لقمه و غذای ما لباس ما حلال باشد، پیامبر خدا می فرمایند: یک مسافری که ازسه نفری هست که دعای او قبول میشود پیامبر می فرمایند مسافری با موهای ژولیده و گردآلود که سفرش طولانی شده و شرط اجابت دعا در او هست و همش دستش بلند می کند و یا رب یارب می کند که خدا مشکلم را حل کن؛ خدا می فرماید: این بنده ای که لباسش حرام است و با حرام تغذیه شده و خوردنی ونوشیدنی اش حرام است کجا خدا دعایش را قبول می کند!

وقتی حضرت عمربن عاص نزد پیامبر می آید که یا رسول الله دعا کنید که من مستجالب الدعوه بشوم خدا نسخه ای را برای او می پیچینند می فرمایند: اگر می خواهی دعایت قبول شود سعی کن غذایت پاک و حلال باشد خود به خود مستجاب الدعوه می شوید.