همه ما می دانیم که خداوند متعال ارحم الراحمین است و نسبت به بندگانش بسیار شکیب و مهربان حتی مهربان تر از یک مادر دلسوز نسبت به فرزندش می باشد. پیامبر می فرمایند: (ما نزل البلاء الا بالذنب و لا رفع الا بالتوبه) هر بلا و مصیبتی که در جامعه ای نازل می شود و مردم به آن گرفتار می شوند بر اثر گناه و معصیت است و هر بلا و مصیبتی که از انسانها دور می شود بر اثر توبه و انابت است.

خداوند متعال آنقدر از توبه بنده اش خوشحال می شود که پیامبر(ص) مثالی را بیان فرمودند که: شخصی در کویری بی آب و علف، شترش را که همه آذوقه اش را همراهش دارد گم می کند و هر قدر جستجو می کند شتر را نمی یابد از فرط گرسنگی و تشنگی می افتد و برای مردن خودش را آماده دارد یک مرتبه چشمش را باز می کند می بیند که شتر بالای سرش ایستاده است ببینید چقدر خوشحال می شود و می گوید پروردگارا!! تو پروردگار منی و من بنده تو هستم. می گوید: من پروردگار تو هستم و تو بنده من، پروردگار از بنده هم خوشحال تر می شود؛ و اینگونه است که خدا ارحم الراحمین است اما این طور نیست که انسان با تکیه به رحمت و مغفرت خدا هر گونه گناه و معصیتی که خواست انجام بدهد و سپس بگوید خدا بخشنده و مهربان است و مرا می بخشد. خداوند متعال به پیامبرش دستور می دهد و می فرماید: «نَبِّئْ عِبَادِيأَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» «وَأَنَّ عَذَابِي هُوَ الْعَذَابُ الْأَلِيمُ» (حجر/49و50)خداوند متعال هم رحمتش را در یک آیه بیان می کند و هم عذابش را تا این که انسان فقط به رحمت خدا تکیه نکند و می فرماید به بندگان من خبر بده و آنها را آگاه کن که من بخشنده و مهربان هستم و وقتی هم که عذاب نازل کردم عذاب دردناکی است یعنی خدا هم مهربان است و هم عذابش دردناک است؛ پس خداوند متعال در برابر دینش و در برابر گناه و معصیت غیرت دارد، مهلت می دهد، اما فراموش نمی کند، مهلت به این خاطر که انسان پشیمان شود و توبه کند تا عذاب نازل نشود پس خداوند متعال مهربان است اما تا زمانی که ما به گناه جری نشویم و سنت الهی همین است که خداوند متعال پاداش و کیفر اعمال انسانها را مطابق با عمل انسانها می دهد یعنی اگر انسان با تقوا و مومن باشد آثار و ثمرات ایمان و تقوا را هم در این دنیا و هم در آن دنیا مشاهده می کند و تقوا به انسان بصیرت و آگاهی می دهد و او را از تنگناهای زندگی نجات می دهد او را با چراغی حمل می کند «وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىآمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ» (اعراف/96) اگر اهل آبادی ها و شهرها ایمان بیاورند و با تقوا باشند ما درهای برکت و روزی و رحمت خود را از آسمان و زمین بر روی آنها باز می کنیم و باز در همین حال ما نباید گناهان را کوچک بشماریم، چقدر گناهان است که ما انجام می دهیم اما به گناه توجهی نداریم و اهمیت نمی دهیم در حالی که یکی از همسران پیامبر (ص) فقط به پیامبر اشاره می کنند یا رسول الله فلان زن قدش کوتاه است پیامبر(ص) در جواب همسرشان می فرمایند: کلمه ای گفتید «لَقَدْ قُلْتِ كَلِمَةً لَوْ مُزِجَتْ بِمَاءِ الْبَحْرِ لَمَزَجَتْهُ»سخنی که شما بر زبان آوردید اگر با آب دریا آغشته شود آب دریا را تلخ می کند.

چقدر ما غیبت می کنیم و حرفهای زشت و بد و بیراه نسبت به دیگران و پشت سرشان رد و بدل می کنیم یک اشاره کردن این همه گناه دارد که آب اقیانوس و دریا را آلوده می کند ما اگر خواسته باشیم و بخواهیم گناهان شب و روز را که به آن اهمیت نمی دهیم و انجام می دهیم بنویسیم هزاران گناه می شود: گناه چشم، گناه گوش و زبان، گناه دست و پا و خصوصا گناهان باطنی از قبیل: حسد، کینه، بخل، تکبر و خودخواهی و سوء ظن نسبت به دیگران که اینها گناهانی است که ما به آن اهمیت نمی دهیم اما مهمتر است از گناهان ظاهری است؛ چون کمتر انسان موفق می شود که نسبت به گناهان باطنی و پوشیدنی که در قلب دارد توبه کند و دست از گناهان بردارد سالها با نزدیک ترین خویشاوندانش عداوت و کینه و تکبر و غرور دارد و طبعا اینها بیماری ها و گناهانی است که برتر از گناهان ظاهری است زیرا انسان کمتر موفق به توبه می شود به همین خاطر پیامبر می فرمایند: «إِيَّاكُمْ وَمُحَقَّرَاتِ الذُّنُوبِ فَإِنَّمَا مَثَلُ مُحَقَّرَاتِ الذُّنُوبِ كَقَوْمٍ نَزَلُوا فِي بَطْنِ وَادٍ، فَجَاءَ ذَا بِعُودٍ، وَجَاءَ ذَا بِعُودٍ حَتَّى أَنْضَجُوا خُبْزَتَهُمْ، وَإِنَّ مُحَقَّرَاتِ الذُّنُوبِ مَتَى يُؤْخَذْ بِهَا صَاحِبُهَا تُهْلِكْهُ»بر حذر باشید از گناهان صغیره و گناهان صغیره را دست کم نگیرید زیرا همین گناهان صغیره وقتی که جمع شدند انسان را نابود می کند و سبب بدبختی ها و نزول عذاب الهی می شوند؛ پس گناهان بر اثر اعمال و تغییرات و دگرگونی هایی است که ما در خودمان به وجود آوردیم خداوند متعال می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ» خداوند متعال سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی دهد و دگرگون نمی کند مگر اینکه آنها خودشان در سرنوشت خودشان در رفتار و کردار خودشان تغییر ایجاد کنند وقتی که انسانها به جای صداقت دروغ را بر می گزینند و به جای امانت خیانت را بر می گزینند و به جای عدالت ظلم و ستم را انتخاب می کنند و امثال اینها خداوند متعال هم نعمتهایشان را از آنها می گیرند؛ اگر صحیح و سالم هستند به بیماری مبتلا می کند، اگر در امنیت هستند برای آنها ناامنی به وجود می آید، اگر غنی هستند آنها را فقیر می کند و انواع و اقسام عذابهایی که همه ما می بینیم که بر اثر گناه و معصیت است بسیاری از ما به آن گرفتارمی شویم.

خداوند متعال در امتهای گذشته عذابهای مختلفی نازل کرده که قصه آنها بارها بیان شده است انسانهای خردمند و عاقلی که قرآن را می خوانند و به مفاهیم و معانی قرآن پی می برند عبرت می گیرند تا به سرنوشت امتهای گذشته دچار نشوند. خداوند متعال قوم نوح را با طوفان هلاک می کند، فرعون و قومش را در دریا غرق می کند، قوم عاد را با طوفان شدید که امروزه همان سونامی که در خیلی مناطق به وجود می آید و خیلی از انسانها از بین می روند و هلاک می شوند قارون را وقتی که بخل می ورزد به زمین فرو می برد و خداوند متعال داستانهای اقوام گذشته را بیان کرده تا ما عبرت بگیریم به همین خاطر پیامبر «إِذَا ظَهَرَتِ الْمَعَاصِي فِي أُمَّتِي، عَمَّهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِعَذَابٍ مِنْ عِنْدِهِ»وقتی که گناه و معاصی در امت من ظاهر شد و رواج پیدا کرد خداوند متعال بر اثر این گناه و معصیت انها را به عذاب گرفتار می کند حالا عذابها مختلف است. گاهی ممکن است عذاب گرانی مایحتاج زندگی باشد تا انسانها نتوانند مایحتاج خودشان را بخرند گاهی ممکن است بیماریهای ناشناخته شیوع پیدا کند و گاهی ممکن است با جنگ ناامنی و انواع و اقسام خشکسالی و نیامدن باران و عذابهایی که در امتهای گذشته بوده است. امروزه نیز طوفان سونامی و رانش زمین همه و همه اینها عذابهایی است که بوده و ما مشاهده می کنیم.

خداوند متعال در نقطه ای از جهان این عذابها را نازل می کند تا بقیه انسانها عبرت بگیرنند به هر حال گناه و معاصی، خطرات زیادی دارد پیامبر(ص) می فرمایند: «يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ،خَمْسٌ إِنِ ابْتُلِيتُمْ بِهِنَّ وَنَزَلَ فِيكُمْ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ تُدْرِكُوهُنَّ: لَمْ تَظْهَرِ الْفَاحِشَةُ فِي قَوْمٍ قَطُّ حَتَّى يَعْمَلُوا بِهَا إِلَّا ظَهَرَ فِيهِمُ الطَّاعُونُ وَالْأَوْجَاعُ الَّتِي لَمْ تَكُنْ مَضَتْ فِي أَسْلَافِهِمْ» وقتی که فاحشه و عمل زنا در یک جامعه ای رواج پیدا می کند خداوند متعال افراد آن جامعه را به طاعون، وبا، سرطان، دردها و بیماریهای ناشناخته ای مبتلا می کند که در گذشته اصلا سابقه نداشته است. در سال گذشته یکی از برادران سوال  کرد چرا فقط در خراسان جنوبی پنج هزار نفر سرطانی وجود دارد.

احادیث و سخنان گهربار پیامبر (ص) بر اثر همین گناهانی که ما انجام می دهیم تحقق پیدا کرده است پیامبر(ص) می فرمایند: «مَا ظَهَرَ الْغُلُولُ فِي قَوْمٍ قَطُّ إِلَّا أُلْقِيَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبُ، وَلَا فَشَا الزِّنَا فِي قَوْمٍ قَطُّ إِلَّا كَثُرَ فِيهِمُ الْمَوْتُ، وَلَا نَقَصَ قَوْمٌ الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ إِلَّا قُطِعَ عَنْهُمُ الرِّزْقُ. وَلَا حَكَمَ قَوْمٌ بِغَيْرِ الْحَقِّ إِلَّا فَشَا فِيهِمُ الدَّمُ. وَلَا خَتَرَ قَوْمٌ بِالْعَهْدِ إِلَّا سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْعَدُوَّ»دروغ و خیانت در قومی ظاهر نمی شود مگر خداوند متعال ترس و وحشت را در آن قوم مسلط می کند  وقتی در یک جامعه ای زنا رواج پیدا می کند بیماریها و مرگ و میرها زیاد می شود  وقتی که در یک جامعه ای کم فروشی و خیانت رواج پیدا می کند خداوند متعال روزی آن جامعه را کم می کند و خشکسالی و قحطی به وجود می آید  اگر در یک جامعه ای بر اساس دستورات خدا قضاوت نشود و حکمی که در دادگاهها صادر می شود مطابق دستورات خدا و قرآن نیست خداوند متعال خونریزی در آن جامعه را زیاد می کند  در هر جامعه ای که عهدشکنی و پیمان شکنی رواج پیدا کند خداوند متعال دشمن را بر آن قوم مسلط می کند اینها عذابهایی است که در این دنیا بر اثر گناه و معصیت است در آخرت که به جای خودش.

در روایتی می فرمایند: «جَزَاءُ الْمَعْصِيَةِ الْوَهَنُ فِي الْعِبَادَةِ وَالضِّيقُ فِي الْمَعِيشَةِ وَالتَّعَسُّرُ فِي اللَّذَّةِ , قَالَ: لَا يُصَادِفُ لَذَّةً حَلَالًا إِلَّا جَاءَهُ مَا يُنَغِّصُهُ إِيَّاهَا»یکی از زیان های گناه و معصیت این است که انسان در انجام دادن عبادات تنبل و سست و ناتوان می شود دومین اثر گناه این است که روزی انسان کم می شود و برکت از روزی گرفته می شود و سوم  اگر انسان پولدار است و همه نعمتها را دارد اما از این نعمتها نمی تواند استفاده کند و به بیماری گرفتار است که هر نوع غذایی را نمی تواند استفاده کند.

ابن عباس می فرماید: «إن للحسنة نورا في القلب ، وزينا في الوجه ، وقوة في البدن ، وسعة في الرزق ، ومحبة في قلوب الخلق . وإن للسيئة ظلمة في القلب ، وشينا في الوجه ، ووهنا في البدن ، ونقصا في الرزق ، وبغضة في قلوب الخلق»کسی که عمل نیکی انجام می دهد یکی از آثار و ثمرات آن این است که خداوند متعال چهره اش را نورانی می کند دوم  و خداوند متعال قلبش را با نور ایمان و عمل صالح نورانی می کند سوم فرمودند خداوند متعال بدن را قوی می کند و به او نیرویی جسمانی می دهد و چهارم روزی او را زیاد می کند و پنجم خداوند متعال محبتش را در دلهای دیگران قرار می دهد اما بر عکس  ثمره گناه این است که  خداوند متعال بر اثر گناه و معصیت آن نور و ایمان را از چهره انسان می گیرد و دوم خداوند متعال قلب او را بر اثر گناه و معصیت تاریک می کند سوم  خداوند قدرت جسمانی او را می گیرد چهارم  روزی او را کم می کند و لذت زندگی را از او می گیرد و پنجم خداوند متعال نزد مخلوقات او را منفور قرار می دهد.

پیامبر می فرمایند: وقتی حضرت عایشه سوال کردند آیا ما در آخر الزمان هلاک خواهیم شد در حالی که در بین ما انسانهای شایسته ای وجود خواهند داشت؟ فرمودند: هنگامی که گناه و معصیت ظاهر و آشکار شود و انسانها بی مهابا مرتکب گناه و معصیت شوند آن زمان، زمانی است که خداوند به عناوین مختلف انسانها را هلاک می کند.

از دیگر اسباب نزول عذاب بر امتها، خوردن سود و ربا است. پیامبر می فرمایند: اگر ربا و زنا در جامعه ای ظاهر شود و مردم ربا بخورند و عمل زنا را انجام دهند عذاب خدا را بر خود واجب کردند و موجبات نزول عذاب خدا را فراهم کردند. سود خوردن راحت نیست خیلی ها با تغییر اسم می گویند حلال است در حالی که خداوند در قرآن مسئله ی ربا و سود را بیان می کند می فرمایند: شما ربا را ترک کنید اگر شما ربا خوردن و سود خوردن را ترک نکردید شما اعلان جنگ کردید با خدا و پیامبر.

پیامبر در روایت های مختلف زشتی و گناه بزرگ ربا و سود را بیان می فرمایند در یک روایت می فرمایند: گناه یک درهم ربا بدتر از 36 زنا در اسلام است. ببینید چقدر گناه بزرگی است. شریعت زمانی اجازه می دهد از حرام استفاده شود که انسان در حال مردن است و از گرسنگی می میرد در این زمان می تواند از گوشت حرام استفاده کند و فقط جانش را نجات دهد نه شکمش را سیر و غیر از این درست نیست.

آنقدر سود دادن و سود خوردن حرام است که حتی پیامبر وقتی سود گیرنده و سود دهنده را لعنت کرده اند کسی که مسایل سود را می نویسد و می بیند و شاهد قرار می گیرد را نیز لعنت کرده اند لذا خیلی از گناهان سبب نزول عذاب خدا می شوند.

یکی از علل نزول عذاب الهی بخل است. پیامبر می فرمایند: از بخل بپرهیزید چون معمولا کسی که بخیل است نه زکاتش را می دهد و نه صدقه می دهد حتی بر خود و خانواده اش هم سخت می گیرد و حاضر نیست برای رفاه خود و خانواده اش هم استفاده کند. پیامبر فرمودند از بخل بترسید و بر حذر باشید کسانی که قبل از شما بودند خداوند آنها را هلاک کرد.

ازدیگر اسباب نزول عذاب سکوت در برابر ظلم است. پیامبر می فرمایند: «إِنَّالنَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ، وَلا يُغَيِّرُوهُ، أَوْشَكَ اللَّهُ أَنْ يَعُمَّهُمْ بِعِقَابِهِ»وقتی در جامعه ای افراد آن جامعه ظالم ها را می بینند و دست آنها را نمی گیرنند و جلوی ظلم آنها را نمی گیرنند و بی تفاوت هستند خداوند متعال همه افراد جامعه را که شاهد و ناظر هستند به عذاب گرفتار می کند.

سبب دیگر نزول عذاب الهی ترک امر به معروف و نهی از منکر است. پیامبر می فرمایند: «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِلَتَأْمُرُنَّ بِالمَعْرُوفِ وَلَتَنْهَوُنَّ عَنِ المُنْكَرِ أَوْ لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عِقَابًا مِنْهُ ثُمَّ تَدْعُونَهُ فَلَا يُسْتَجَابُ لَكُمْ»امر به معروف و نهی از منکر را ترک نکنید حتما به این وظیفه خود عمل کنید در وحله اول اگر انسان توانایی دارد جلوی منکرات را با دست بگیرد و اگر کسی نتواست با دست بگیرد و قدرت نداشته باشد لااقل با زبان با تشویق با پند و اندرز باید جلوی مشکلات را بگیرد و اگر این کار را هم نتوانست انجام دهد حداقل در دل بد بداند که چرا فلانی این کار خلاف را انجام می دهد این ضعیفترین درجه ایمان مومن است.

 پیامبر فرمودند: اگر امر به معروف و نهی از منکر را ترک کردید خداوند متعال عذابی را بر شما نازل می کند که هر چه دست بلند کنید و یا رب یارب کنید خداوند متعال دعای شما را اجابت نمی کند زیرا  یکی از راههایی را که سبب اجابت دعا هست ترک کردید.

یکی دیگر از اسباب نزول عذاب الهی عدم مساوات و تبعیض است خصوصا در صدور احکام و حدود الهی. در زمان پیامبر ص زنی از قبیله بنی مخزوم (قبیله بسیار محترم و مشهوری بود) دزدی کرد و وقتی دزدی ثابت شد پیامبر دستور دادند دستش قطع بشود این قبیله برای خودشان قطع شدن دست زن به علت دزدی را ننگی می دانستند لذا متوسل شدند به اسامه بن زید که محبوب پیامبر بود تا نزد پیامبر شفاعت کند که دست او را قطع نکنند وقتی ایشان نزد پیامبر آمد و عرض کرد یا رسول الله چنین سفارشی شده است شما چه می فرمایید: پیامبر بشدت عصبانی شدند و فرمودند: «أَتَشْفَعُ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ» ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ، قَالَ: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّمَا ضَلَّ مَنْ قَبْلَكُمْ، أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ، وَإِذَا سَرَقَ الضَّعِيفُ فِيهِمْ أَقَامُوا عَلَيْهِ الحَدَّ، وَايْمُ اللَّهِ، لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، سَرَقَتْ لَقَطَعَ مُحَمَّدٌ يَدَهَا»ای اسامه تو نزد من درست است محبوب هستی ولی آیا کارت به جایی کشیده که تو برای حدی از حدود خدا شفاعت می کنی که من ترک کنم بعد فرمودند: اگر فاطمه که دختر من است خدای ناکرده دزدی می کرد من دست او را قطع می کردم.

چرا امروز در بسیاری از کشورها افراد ضعیف و ناتوان محاکمه می شوند اما افرادی که پارتی و قدرت دارند و هزاران جنایت کرده اند به حکم آنها رسیدگی نمی شود یا حکم سبکی را می گیرند اینها سبب نزول عذاب الهی است وقتی که در جامعه ای حکمها بر اساس دستور خدا وسنت پیامبر نباشد سبب نزول عذاب الهی می شود.

یکی دیگر از سبب های نزول عذاب الهی فخر و مباهات به مال وثروتی است که انسان دارد. پیامبر (ص) وقتی اموال بحرین را آوردند سر نماز صبح بود مردم متوجه شدند که اموالی از بحرین آمده است به پیامبر نگاه می کردند که پیامبر تقسیم کنند بعد پیامبر الفاظی را بیان کردند و بعد فرمودند: «فَوَاللَّهِمَا الفَقْرَ أَخْشَىعَلَيْكُمْ، وَلَكِنِّي أَخْشَى أَنْ تُبْسَطَ الدُّنْيَا عَلَيْكُمْ كَمَا بُسِطَتْ عَلَى مَنْ قَبْلَكُمْ فَتَنَافَسُوهَا كَمَا تَنَافَسُوهَا فَتُهْلِكَكُمْ كَمَا أَهْلَكَتْهُمْ»والله من از فقر بر شما نمی ترسم و از این نمی ترسم شما فقیر باشید والله  من از این می ترسم که یک روزی درهای دنیا به سوی شما گشوده شود و شما مال و ثروت داشته باشید و با این مال و ثروت بر دیگران فخر بفروشید و تکبر و غرور داشته باشید و همین تکبر باعث هلاکت شما بشود همان طور که امتهای گذشته به خاطر همین خصلت هلاک شدند.

یکی دیگر از سبب های نزول عذاب الهی نافرمانی از دستورات پیامبر است. «فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ» خداوند متعال می فرماید باید بترسند و بر حذر باشند آنهایی که از دستورات پیامبر مخالفت کرده و بر آن عمل نمی کنند اگر عمل نکردند به عذاب درناکی گرفتار خواهند شد.

دیگر سبب نزول عذاب این است که انسانها نسبت به علما سوء ظن داشته باشند و با علما بغض و کینه داشته باشند. پیامبر فرمودند: «إِذَا أَبْغَضَ الْمُسْلِمُونَ عُلَمَاءَهُمْ وَأَظْهَرُوا عِمَارَةَ أَسْوَاقِهِمْ وَتَنَاكَحُوا عَلَى جَمْعِ الدَّرَاهِمِ رَمَاهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِأَرْبَعِ خِصَالٍ: بِالْقَحْطِ مِنَ الزَّمَانِ، وَالْجَوْرِ مِنَ السُّلْطَانِ، وَالْخِيَانَةِ مِنْ ولَاةِ الْأَحْكَامِ، وَالصَّوْلَةِ مِنَ الْعَدُوِّ»زمانی که مسلمانان نسبت به علما بغض و کینه داشته باشند و ساختمانهای عظیم بسازنند و با ساختمانهایشان فخر کند و با پول و ثروتی که جمع کردند فخر و مباهات داشته باشند خداوند آنها را به چهار عذاب گرفتار می کند یکی قحطی و خشکسالی و کم شدن نعمتهای الهی دوم مسلط شدن حاکم های ظالمی که رحم ندارند و همچنین ماموران انها و سوم خیانت و چهارم حمله دشمن.