دو ویژگی از ویژگیهای ماه مبارک رمضان که در این ماه آموخته ایم
پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: (وهو شهر الصبر، والصبر ثوابه الجنة، وشهر المواساة،) ماه مبارک رمضان ماه صبر است و جزا و پاداش صبر هم بهشت است.
همچنین ماه مبارک رمضان ماه مواسات و همدردی است، اولین درسی که ما در این ماه می آموزیم درس صبر است که در تمام مراحل عمر و در تمام شئون زندگی نیاز به آن داریم.
برای تحصیل علم و دانش، برای رسیدن به مدارج بالای علمی، برای رسیدن به اهداف مهمی که هر انسان در زندگی خودش دارد، نیاز به صبر و شکیبایی دارد.
در ازای پرهیز و اجتناب از گناه و معاصی و انجام دادن عبادات همه اینها نیاز به صبر است! صبر در لغت به معنی حبس است، یعنی نگه داشتن در حقیقت صبر در زندگی هر انسان به منزله ترمزی در برابر گناهان و معاصی است، به همین خاطر از همه خلق و خوی هایی که در قرآن ذکر شده است کلمه صبر در قرآن بیشتر ذکر شده است.
کلمه صبر 120 مرتبه در قرآن ذکر شده است و 120 مرتبه در مقابل آن کلمه شدت یعنی سختی ذکر شده است که در برابر هر سختی نیاز به صبر و شکیبایی است. یعنی تعداد کلمات صبر و شدت به یک اندازه است.
هر یکی 120 مرتبه ذکر شده است انسان در همه موارد سختی ها و شدت باید صبر داشته باشد به همین خاطر خداوند متعال خطاب به مومنین می فرماید: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ) شما از نماز و صبر کمک بگیرید؛ کسانی که در برابر مشکلات و مصیبت ها و در برابر دشوارهای های اطاعت از دستورات خدا و در برابر دشواریهای اجتناب و پرهیز از حرام ها صبر و شکیبایی دارند خداوند هم همراه آنها است.
صبر یکی از عبادتهایی است که اجر و پاداش آن اندازه ای ندارد. (اِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ) اجر و پاداش صبر کنندگان بی حساب و کتاب داده می شود.
صبر در برابر اطاعت از دستورات خدا مانند حضرت ابراهیم (ع) وقتی که خدا به ایشان دستور می دهد که باید جگر گوشه اش حضرت اسماعیل را به دستور خدا قربانی کنند، قربانی کردن یک فرزند چقدر صبر می خواهد؟ این مطلب را حضرت ابراهیم (ع) به فرزندش خبر می دهد، اسماعیل فرزند ابرهیم پیامبر خدا است در جواب دستور خدا می فرماید: (قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ ۖ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ)ای پدر آن چه که خدا به تو دستور داده است انجام بده.
اما من اسماعیل را در برابر این امتحان الهی از صبر کنندگان خواهی یافت، حضرت اسماعیل می گوید من در برابر این قربانی صبر خواهم کرد. صبر در برابر مشکلترین امتحانات الهی بالاترین اجر و پاداش را دارد.
صبر در برابر پرهیز از گناه و معصیت به انسان چه مقامی می بخشد؟ حضرت یوسف همه وسایل گناه برایشان آمده می شود، درها بسته می شود زن عزیز مصر ایشان را به فحشا دعوت می کند! جوانی عزب و هیچ مانعی برای این گناه وجود ندارد، اما صبر کردن در برابر غرائز نفسانی باعث می شود که خداوند متعال آن مقام و منزلت را برایشان آماده می کند، در جواب دعوت زلیخا می گوید: «معاذ الله» پناه بر خدا زلیخا او را تهدید می کند که اگر به دستور من عمل نکردی تو را به زندان می اندازم! از خدا می خواهد (قَالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ) خدایا من زندان را بیشتر دوست دارم از این کاری که من را دعوت می کنند. به زندان می رود و سالها در زندان می ماند؛ تا عفیف و پاکدامن بماند.
صبر کردن در برابر گناهان و اطاعت از دستورات خدا بسیار اجر و پاداش دارد و این نوع صبر را به آن می گوییم صبر واجب که بر هر مسلمان فرض و واجب است که در برابر اطاعت از دستورات خدا و اجتناب از حرام ها صبر و شکیبایی داشته باشد تا مرتکب خطا و گناهی نشود.
نوع دوم: صبر، صبر مکروه است اگر شخصی را فردی یا افرادی او را مورد اذیت و آزار قرار می دهند در حالی که این شخص توان دفاع از خودش را دارد و صبر می کند و از خودش دفاع نمی کند این مکروه است، زمانی که انسان توان دفاع را دارد باید از خودش دفاع کند.
نوع سوم: صبر مستحب است در مقابل مشکلات دنیوی، بالاترین پاداش ها به کسانی داده می شود که در برابر بزرگترین مصیبت ها صبر و شکیبایی دارند و جزع و فزع نمی کنند آنها به این کلمه متوسل می شوند و کلمه استرجاع را بر زبان خودشان جاری می کنند و خودشان را به صبر دعوت می کنند و این نوع صبر ثواب دارد.
نوع چهارم: صبر حرام است، در برابر به اهانت به مقدسات اسلام و پیامبر و خدا، این نوع صبر کردن و دفاع نکردن قطعا حرام است.
مسلمان در چنین مواردی باید دفاع کند و اگر می توان شخص اهانت کننده را مجازات کند و اگر در این راه کشته شد شهید است.
دومین صبر حرام در برابر دفاع از ناموس است، اگر می بیند به ناموسش اهانت و خیانتی می شود در این جا صبر کردن درست نیست؛ باید از ناموسش دفاع کند، کسی که در برابر ناموسش دفاع نمی کند و او را برهنه یا نیمه برهنه به خیابانها می فرستد و غیرت ندارد و ککش نمی گزد که زنش این لباسهای مبتذل را پوشیده است.
پیامبر اکرم(ص) فرمودند: این شخص دیوث است و از رفتن به بهشت محروم می شود، یکی از سه نفری که به بهشت نمی رود شخصی است که از ناموسش دفاع نمی کند و غیرت ندارد.
صبر یکی از صفات بارز انبیاء است خدا به پیامبر می فرماید: (فَاصْبِر كَما صَبَرَ أُوْلُوا العَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلا تَسْتَعجِلْ لَهُمْ) ای پیامبر صبر کن در برابر مشکلات و مصیبت ها صبر کن همان طور که پیامبران اولوالعزم صبر کردند و برای عذابشان عجله نکن.
در روایت دیگر پیامبر می فرمایند: "الاناة من الله والعجلة من الشيطان" صبر و شکیبایی و بردباری از طرف خداست و عجله کردن از طرف شیطان است.
حاتم بن اصم فرمودند: درست است که عجله کار شیطان است! اما در پنج مورد جزء سنت های رسول خدا است؛ پذیرایی کردن از مهمان هنگامی که وارد می شود، عجله کردن در کفن و دفن میت، روزها میت را در سردخانه نگذاشتن این سنت است، به مجرد اینکه شخصی فوت کرد و افراد درجه یک هستند دیگر حق ندارند میت را به سردخانه ببرند. هر وقت دختر و پسر به سن ازدواج رسیدند پدر و مادرها موظف هستند در رابطه با ازدواج این جوانها قدمی بردارند و سعی و تلاش کنند تا جوانها تشکیل خانواده بدهند تا به فساد و انحراف کشیده نشوند و همچنین وقتی کسی قرضی دارد و توانایی پرداخت آن را دارد باید در پرداخت آن عجله کند.
پنجم هنگامی که گناه و معصیتی انسان می کند باید در توبه کردن عجله کند چون هیچ احدی نمی داند که آیا یک لحظه دیگر زنده خواهد بود یا خیر!
پیامبر می فرمایند: (ثَلاثٌ مَنْ کُنَّ فیهِ جَمَعَ اللّهُ لَهُ خَیْرَ الدُّنْیا وَ الآخِرَةِ: اَلرِّضا بِالقَضاءِ وَ الصَّبْرُ عِنْدَ الْبَلاءِ وَ الدُّعاءُ عِنْدَ الشِّدَّةِ وَ الرَّخاءِ؛) سه خصلت است که اگر به هر انسانی داده شود بهترین نمتهای دنیا و اخرت به او داده شده است اول اینکه انسان در برابر تقدیرات الهی راضی باشد نگوید اگر من این کار را انجام می دادم چنین اتفاقی برای من و خانواده من نمی افتاد پیامبر بکار بردن کلمه اگر را منع فرمودند (قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «الْمُؤْمِن الْقَوِیُّ خَیْرٌ وَأَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِیفِ, وَفِی کُلٍّ خَیْرٌ, اِحْرِصْ عَلَى مَا یَنْفَعُکَ وَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَلاَ تَعْجَزْ. وَإِنْ أَصَابَکَ شَیْءٌ فَلاَ تَقُلْ: لَوْ أَنِّیْ فَعَلْتُ کَذَا لَکَانَ کَذَا وَکَذَا, وَلَکِنْ قُلْ: قَدَّرَ اللَّهُ وَمَا شَاءَ فَعَلَ, فَإِنَّ “لَوْ” تَفْتَحُ عَمَلَ الشَّیْطَانِ) وقتی اتفاقی برای شما می افتد نگویید اگر من این کار را می کردم این اتفاق نمی افتاد چون آنچه برای شما مقدر بوده اتفاق افتاده است اگر تمام دنیا دست یکی می کردند و می خواستند از این حادثه جلوگیری کنند نمی توانستند اگر کلمه اگر را به کار بردید دروازه وسوسه شیطان را برای خودتان باز کردید و شیطان می فهمد که ایمان این شخص ضعیف است و از این راه وارد می شود به طور مثال انسانی حرص مال و ثروت دنیا را دارد شیطان او را به دزدی و خیانت و خوردن مال حرام وادار می کند تا او را منحرف کند و به گناه معصیت وادار کند پس به هر حال مسلمان یکی از خصلت هایی که باید داشته باشد این است که به تقدیرات الهی راضی باشد دوم اینکه انسان در مقابل بلا و مصیبت هایی که برای انسان اتفاق می افتد باید صبر داشته باشد کسی که صبرندارد مصیبتش دو مصیبت می شود یکی آن اتفاقی که برایش اتفاق افتاده است و دوم اجر و پاداشی که قرار بود از خدا بگیرد از دست می دهد پس دنیا دار الامتحان است ما باید در برابر امتحانات الهی راضی باشیم و این درسی که در ماه رمضان اموخته ایم باید صبر داشته باشیم چون پیامبر می فرمایند: (إِنَّ عِظَمَ الْجَزَاءِ مَعَ عِظَمِ الْبَلاءِ، وإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَحَبَّ قَوْمًا ابْتَلاهُمْ، فمَنْ رَضِيَ فَلَهُ الرِّضَا، وَمَنْ سَخِطَ فَلَهُ السَّخَطُ) خدا قومی را که دوست دارد مورد آزمایش قرار می دهد، اگر در برای این آزمایشات راضی باشد خدا از او راضی می شود و اگر ناراضی باشد خدا هم خشمگین می شود. مسلمان باید بداند کوچکترین اتفاقی که در دنیا برایش رخ می دهد در ازای آن گناهی از او پاک می شود و اجر و پاداش می گیرد پیامبر می فرمایند (ما یصیب المؤمن من نصب ولا وصب ولا هم و لا حزن ولا غم و لا اذی حتی الشوکه یشاکها الا کفر الله من خطایاه) هر رنج و اندوهی که به مسلمان می رسد و دچار بیماری می شود و هر اذیت و آزاری که می بیند و هر ظلمی که به او می شود حتی خاری که بر پای مسلمان فرو می رود خدا در ازای آن گناهی از گناهان صغیره اش را می بخشد پس فکر نکنیم مصیبت ها برای ما بلا است خیر مصیبت برای کفار بلا و مصیبت است اما برای مومن اجر و پاداش است خدا وقتی که بنده اش را دوست دارد می خواهد با بلا و ناراحتی ها و مصیبت های مختلف در همین دنیا او را پاک کند تا از این دنیا پاک برود پیامبر می فرمایند: " عَجَبًا لأمرِ المؤمنِ إِنَّ أمْرَه كُلَّهُ لهُ خَيرٌ وليسَ ذلكَ لأحَدٍ إلا للمُؤْمنِ إِنْ أصَابتهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فكانتْ خَيرًا لهُ وإنْ أصَابتهُ ضَرَّاءُ صَبرَ فكانتْ خَيرًا لهُ " من از کار مومن در شگفت هستم و این فقط برای مومن است نه غیر مومن فرمودند وقتی خدای متعال به مومنی نعمت می دهد در برابر این نعمت الهی شکر و سپاس خدا را به جا می آورد یعنی به دستورات خدا عمل می کند وقتی که مصیبتی به او می رسد صبر و شکیبایی دارد پیامبر فرمودند در هر دو مورد خداوند به او اجر و پاداش می دهد پس انسان در همه حالتها وقتی صبر و شکیبایی داشته باشد اجر و پاداش می گیرد پیروزی و موفقیت در تمام شئون زندگی بستگی به صبر شکیبایی دارد خداوند متعال در مورد اهل بدر می فرماید (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِن يَكُن مِّنكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُواْ مِئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّئَةٌ يَغْلِبُواْ أَلْفًا مِّنَ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاَّ يَفْقَهُونَ) اگر از شما مسلمانان 20 نفر صبر کنند بر 200 نفر پیروز می شوند. اما درس دوم که ما در این ماه آموخته ایم که پیامبر فرمودند ماه رمضان ماه همدردی است چون اسلام مسلمانان را به عنوان برادر خطاب می کند و پیامبر عظیم الشان اسلام مسلمانان را یا جامعه اسلامی را به یک جسم تشبیه می کنند (مثل المؤمنين في توادهم وتراحمهم وتعاطفهم مثل الجسد إذا اشتكى شيئا تداعى له سائر الجسد بالسهر والحمى ) مسلمانان در محبت نسبت به یکدیگر در رحم و شفقت و عطوفت نسبت به یکدیگر مانند یک جسم هستند وقتی که یک عضو از اعضا ناراحت است همه اعضاء احساس ناراحتی می کنند سعدی هم در این مورد شعری سروده است بنی آدم اعضای یک دیگرند که در آفرینش زیک گوهرند چوعضوی به درد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار تو کز محنت دیگران بیغمی نشاید که نات نهند آدمی در روایت دیگر پیامبر جامعه اسلامی را به اجزی یک ساختمام تشبیه کرده اند (المؤمن للمؤمن کالبنيان يشد بعضه بعضا.) همدردی با مسلمان یعنی در غم و شادی با مسلمانان شریک باشد خیرخواه مسلمانان باشد از زمانی که مسلمانان این خیرخواهی را کنار گذاشته اند متاسفانه به این وظعیت رقت باری که امروز می بینیم دچار شده اند وقتی که ما دوران مجد و عظمت گذشته مسلمانان را به دوران ضعف و ناتوانی امروز مقایسه می کنیم باید اشک بریزیم زمانی که مسلمانان حرف اول را می زدند زمانی که مسلمانان در دنیا حکومت می کردند و آنچنان مسلمان عزت و احترام داشت که اگر یک مسلمان به دورتری نقطه جهان سفر می کرد احدی جرات نمی کرد که به او اهانت کند و به مال و جانش تجاوز کند اگر یک مسلمان اسیر دشمن می شد خلیفه وقت لشکری اماده می کرد و تا این اسیر را آزاد نمی کرد از پا نمی نشست زمانی که مسلمانان به هر کجا قدم می گذاشتند عزیزو محترم بودند وقتی که ما وضعیت وعظمت و شوکت صدر اسلام را به وضعیت الان مقایسه می کنیم باید اشک بریزیم دشمنان اسلام کشور عظیم مسلمان را پاره پاره کردند و بعضی از کشورها را پایگاه نظامی خودشان قرار دادند و بعضی کشورها را بازار فروش اسلحه خودشان کردند تا بتوانند به اهداف پلیدشان برسند و امروز شاهد قتل و کشتار بی رحمانه مسلمان در سراسر جهان هستیم چه جنایات هولناکی که بر علیه مسلمانان انجام نمی گیرد مسلمان با جمعیت یک میلیارد و بیش از پانصد میلیون مسلمان در برابر اسرائیل ناتواند هستند ما مسلمانان با داشتن بهترین دین و زبان با داشتن منابع غنی که 80 درصد انرژی کشورهای اروپایی از کشورهای اسلامی تامین می شود و با داشتن گذشته درخشانی که داشتیم امروز متاسفانه در برابر جرثومه فسادی به نام اسرائیل غاصب عاجز و ناتوان هستیم آیه ای که خداوند در مورد یهودها نازل کرده است متاسفانه بر ما مسلمانان تطبیق پیدا می کند (بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًا وَقُلُوبُهُمْ شَتَّى ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَعْقِلُونَ) جنگ بین آنها بسیار شدید است شما گمان می کنید که با هم متحد هستند در حالی که قلبهای آنها متفرق است تو قلبشان با هم یکی نیست بخاطر اینکه آنها قومی هستند نمی فهمند ایه دیگری که خدا در مورد مسلمانان صدر اسلام بیان می فرماید عکس آن در مورد ما مسلمانان صدق پیدا می کند (مُحَمَّدٌ رَسولُ اللَّهِ ۚ وَالَّذينَ مَعَهُ أَشِدّاءُ عَلَى الكُفّارِ رُحَماءُ بَينَهُم ۖ تَراهُم رُكَّعًا سُجَّدًا يَبتَغونَ فَضلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضوانًا ۖ سيماهُم في وُجوهِهِم مِن أَثَرِ السُّجودِ ۚ ذٰلِكَ مَثَلُهُم فِي التَّوراةِ ۚ وَمَثَلُهُم فِي الإِنجيلِ كَزَرعٍ أَخرَجَ شَطأَهُ فَآزَرَهُ فَاستَغلَظَ فَاستَوىٰ عَلىٰ سوقِهِ يُعجِبُ الزُّرّاعَ لِيَغيظَ بِهِمُ الكُفّارَ ۗ وَعَدَ اللَّهُ الَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ مِنهُم مَغفِرَةً وَأَجرًا عَظيمًا) کسانیکه با پیامبر هستند یعنی صحابه در برابر کفار بسیار سختگیر و مقاوم هستند ولی با یکدیگر مهربان هستند اما امروز ما مسلمانان برخورد ما با یکدیگر بسیار شدید است ولی با دشمنان مهربان و نرم هستیم علت ضعف و ناتوانی مسلمانان در برابر دشمنان اسلام تفرقه و دور شدن از قران است اگر ما به قرآن چنگ بزنیم هرگز دشمن نخواهد توانست به اهداف خود در کشورهای اسلامی برسند.
