هفت سفارش جبرئیل به پیامبر
هفت سفارش جبرئیل به پیامبر
در ابتدا من حدیث را ترجمه می کنم و سپس به هر یک از موارد این حدیث اشاره ای خواهم داشت و مطالبی پیرامون آن عرض خواهم کرد.
پیامبر می فرمایند: (عن جابر بن عبدالله الانصاری (رض) عن النبی (ص) قال ما زال یوصینی جبرئیل بالجار حتی ظننت انه یجعله وارثا و ما زال یوصینی بالنساء حتی ظننت انه سیحرم طلاقهن و ما زال یوصینی بالمملوکین حتی ظننت انه یجعل لهم و قتا یعتقون فیه ما زال یوصینی بالسواک حتی ظننت انه فریضة و ما زال یوصینی بالصلاة فی الجماعة حتی ظننت انه لا یقبل الله تعالی صلاة الا فی الجماعة و ما زال یوصینی بقیام اللیل حتی ظننت انه لا نوم فی اللیل و ما زال یوصینی بذکر الله حتی ظننت انه لا ینفع قول الابه) پیوسته جبرئیل (ع) در مورد همسایه آنقدر به من سفارش می کرد که من فکر کردم همسایه از همسایه ارث می برد.
در رابطه با زنها و رفتار نیکو با زنها آنقدر جبرئیل به من سفارش می کرد که فکر کردم طلاق دادن آنها حرام خواهد شد. در رابطه با آزاد کردن بردگان آنقدر جبرئیل به من سفارش می کرد که من فکر کردم وقتی برای آزادی همه بردگان تعیین خواهد شد. در رابطه با مسواک زدن به من آنقدرسفارش کردند که فکر کردم که ممکن است مسواک زدن فرض شود. در رابطه با نماز جماعت آنقدر جبرئیل سفارش می کرد که فکر کردم خداوند متعال هیچ نمازی را بدون جماعت نخواهد پذیرفت. در رابطه با نماز شب و تهجد آنقدر جبرئیل به من سفارش می کرد که فکر کردم انسان در شب نباید بخوابد. در رابطه با یاد خدا و ذکر خدا به من آنقدر سفارش کرد که فکر کردم هیچ سخنی جز یاد خدا سود و مفعت نخواهد داشت.
آنچه که در این حدیث جلب توجه می کند این است که سه مورد از سفارشات جبرئیل (ع) به پیامبر در مورد اخلاقیات است. یعنی سه مورد اول در مورد اخلاقیات است و چهار مورد بعدی در مورد عبادات چرا اخلاقیات مقدم بر عبادتها است.
علتش بسیار واضح و روشن است زیرا هدف همه عبادتهایی که ما انجام می دهیم نماز و روزه و زکات و حج هدف نهایی این عبادتها تزکیه نفس است تزکیه نفس هم دو معنی دارد یکی اینکه انسان نفسش را از شرک و نفاق و رذایل اخلاقی پاک سازد و دوم اینکه نفسش را با اعمال شایسته و اجتناب از گناهان پرورش دهد.
رشد و پرورش نفس با اعمال صالح و شایسته چون تزکیه نفس هدف همه عبادتها است به همین خاطر پیامبر (ص) هدف بعثتشان را می فرمایند: (انما بعثت لا تمم مکارم الاخلاق )من مبعوث شده ام تا اینکه اخلاق کریمه را کامل کنم یعنی هدف بعثت پیامبر کامل کردن اخلاق کریمه است.
اما خداوند متعال در قرآن می فرماید: (و ما ارسلناک الا رحمة للعالمین) ای پیامبر ما شما را فرستادیم و مبعوث کردیم تا این که رحمت برای جهانیان باشید حالا تطبیق بین این آیه و حدیث چیست پیامبر می فرمایند: هدف بعثت من تکمیل کردن اخلاق کریمه است خدا می فرماید: ما شما را فرستادیم که رحمت برای جهانیان باشید خیلی واضح و روشن است اگر در یک جامعه ای فساد و نیرگ و فحشا و فریب و حسد و خیانت و امثال این اخلاق رذیله وجود داشته باشد در آن جامعه رحم و شفقتی وجود نخواهد داشت.
پس ارتباط بین این آیه و حدیث این است که زمانی پیامبر می تواند رحمت برای جهانیان باشد که اخلاقیات انسانها اصلاح بشود. اگر اخلاقیات انسانها کامل نباشد این رحم و شفقت در بین انسانها وجود نخواهد آمد.
تزکیه نفس آنقدر مهم است که خداوند متعال در سوره الشمس بعد از هفت مرتبه سوگند یاد می کند، یک مطلب را بیان می کند شما می دانید انسانها برای اینکه مخاطبشان را قانع کنند که به حرف گوینده اطمینان پیدا کند و شک نداشته باشد طرف قسم می خورد تا طرف دیگرمطمئن بشود. خداوند متعال وقتی می خواهد مطلب مهمی را بیان کند تا انسانها به آن توجه ویژه داشته باشند سوگند یاد می کند.
خداوند هفت مرتبه سوگند یاد می کند و این مطلب را می خواهد بیان کند (قد افلح من زکاها و قد خاب من دساها) رستگار است آن انسانی که نفسش را از رذایل اخلاقی پاک گردانده است، اما زیانکار است آن انسانی که نفسش با گناه آلوده شده است گناه و معصیت نفسش را تحت پوشش قرار داده است و آلوده کرده است. یعنی تزکیه نفس پاک کردن نفس از رذایل اخلاقی.
خداوند متعال در مورد پیامبر می فرماید: (لقد من الله علی المومنین اذ بعث فیهم رسولا من انفسهم یتلو علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمة و ان کانوا من قبل لفی ضلال مبین) خداوند پیامبری را از بین خود شما فرستاد اما چهار وظیفه را خداوند متعال برای پیامبر بیان می کند. یکی تلاوت آیات خدا، دوم تزکیه نفس، سوم تعلیم و تعلم قرآن و احکام و دستورات خدا و چهارم هم سنت.
اما مهمترین وظیفه ای که خداوند متعال در این آیه بیان می کند تزکیه نفس است تربیت انسانها با اخلاق نیکو است به همین خاطر خداوند متعال تزکیه را در این آیه مقدم بر تعلیم آورده است، در حالی که عملا تعلیم مقدم بر تزکیه است. چرا؟ زیرا تا زمانی که انسان آگاهی به دستورات خدا نداشته باشد و به احکام و دستورات خدا اطلاعی نداشته باشد نمی داند که چه عملی خدا را راضی می کند و چه عملی هم سبب خشم و غضب خدا می شود و نمی فهمد که چه عملی سبب تزکیه نفسش می شود و چه عملی نفسش را آلوده می کند نیاز به یک آگاهی است.
اما خداوند تزکیه را قبل از تعلیم و تعلم بیان کرد به خاطر اینکه تعلیم و تعلم مقدمه ای برای تزکیه است و هدف تزکیه نفس است که نفس انسان تزکیه شود پس با جرات می توان گفت تزکیه نفس که همان اخلاق نیکو است مقدم بر بقیه عبادات است. یعنی مقدم بر نماز و روزه و زکات است.
خداوند متعال در مورد نماز می فرماید: (و اقم الصلاة ان الصلاة تنهی عن الفحشاء و المنکر) نماز را به پا دار اما هدف از این نماز چیست؟ همین است که ما همان حرکاتی که از پدر و مادرمان یاد گرفتیم یا از فلان عالم یاد گرفتیم؟ آن حرکلات را انجام دهیم و بگوییم ما نماز خواندیم.
خدا می فرماید: نماز را به پا دار اما نماز یک ثمره ای دارد، یعنی هر عبادت یک ثمره ای دارد، ثمره اش این است که اگر این نماز تو را از گناه و فحشا و منکرات باز داشت مسلما این نمازت نماز واقعی بوده است اگر در صف جلو نشستم و نماز خواندم اما غیبت کردم و تهمت زدم و مال دیگران را خوردم مسلما این نماز من ولو اینکه پشت سر امام باشد نماز بی روح است و ارزشی ندارد.
حدیث قدسی است که خداوند متعال می فرماید: (انما اتقبل الصلاة ممن تواضع بها لعظمتی و لم یستطل بها علی خلقی و لم یبت مصر اعلی معصیتی و قطع النهار فی ذکری و رحم المسکین و ابن السبیل و رحم الا رامله و رحم المصاب) من نماز کسی را می پذیرم و قبول می کنم که این انسان در برابر من متواضع باشد، فروتن باشد. در برابر مخلوقات من تکبر و غرور نداشته باشد. نمازی را من می پذیرم که سبب رحم و شفقت به مساکین و فقرا و یتیمان بشود نمازی را من می پذیرم که انسان بر مصیبت دیده گان ترحم داشته باشد.
لذا خداوند متعال ثمره نماز را بیان می کند اگر نماز ما این ثمره را در بر داشته باشد این عبادت ما قابل قبول است خداوند نمازرا که مهمترین عبادتها است بیان می کند. اما می فرماید: هدف از نماز اخلاق نیکو است رحم بر فقرا و مساکین و پیرزنها و تواضع و عدم تکبر همه اینها اخلاقیات است.
در مورد زکات ببینیم خدا چه می فرماید: (خذ من اموالهم صدقة تطرهم و تزکیهم بها) ای پیامبر از اموال مسلمانان زکات و صدقه بگیر اما به وسیله این زکات و صدقه آنها را پاک بگردان. هدف از زکات دادن تزکیه نفس است.
بعضی وقتها مواردی از اخلاقیات ما داریم که خودش صدقه است، صدقه تنها این نیست که پولی را در راه خدا انفاق کنیم. پیامبراکرم (ص) می فرمایند: (تبسمک فی وجه اخیک صدقة ) اماطة الاذی عن الطریق لک صدقة) اگر تو در برابر برادر مسلمانت لبخند زدی، با لبخند با او ملاقات کردی این خودش صدقه است. اگر در معبر عمومی معابری که انسانها رفت و آمد دارند موانعی وجود دارد تو این موانع را برداشتی این صدقه است.
پیامبر اکرم (ص) فرمودند: (واعظم الصدقة لقمه یضعها الرجل فی فم زوجته) بزرگترین صدقه این است که شما یک لقمه محبتی را در دهان همسرتان بگذارید، یعنی محبت کردن! پس خیلی از اخلاقیات می تواند صدقه باشد. حتما نباید پول خرج کنیم خیلی از موارد اخلاقی را اگر ما رعایت کنیم صدقه هم دادیم و عبادت هم کردیم.
در مورد روزه نگاه کنیم پیامبراکرم (ص) می فرمایند: (اذا کان یوم صوم احدکم فلا یرفث و لا یسخب فان سابه احدا و قاتله فلیقل انی امرء صائم) کسی که روزه دارد اگر کسی به او دشنام داد اولا انسان روزه دار نباید مرتکب گناه و معصیت بشود، اگر شخص دیگر به او اهانت کرد حتی خواست با او بجنگد به احترام این عبادت بگوید من روزه دارم جوابت را می دهم و قضد جنگ کردن با تو را ندارم.
در روایت دیگر می فرمایند: (من لم یدع قول الزور و العمل به فلیس لله حاجة فی ان یدع طعامه و شرابه) کسی که در هنگام روزه گرفتن سخن دروغ و غیبت و تهمت و سخنان لغو و بیهوده را حاضر نیست رها کند و ترک کند روزه او قبول نمی شود خدا نیازی ندارد که انسان از صبح تا شب گرسنه و تشنه باشد انسان باید موارد اخلاقی را رعایت کند.
اخلاقیات مقدم بر عبادات است ما باید اخلاقیات خود را درست کنیم خدا می فرماید (فمن فرض فیهن الحج فلا رفث و لا فسوق و لا جدال فی الحج) کسی که حج بر اوفرض شده است باید چکار کند اول باید آن ممنوعات را انجام ندهد همبستر نشود با همسرش در مدتی که به قصد حج رفته است گناه و معصیتی را مرتکب نشود با کسی دعوا نکند وقتی که این موارد اخلاقی را در این عبادت رعایت کند آن وقت حدیث پیامبر در موردش تحقق پیدا می کند مانند فرزندی که بی گناه متولد می شود بر می گردد کمتر دیده می شود که این موارد رعایت شود با یک دیر آوردن چای یا نهار پرخاش کردن یا غیبت کردن متاسفانه ببینیم همه عبادتها هدفشان این است که اخلاقیات ما کامل بشود در رابطه با نماز آیه دیگری است (قد افلح المومنون الذین هم فی صلاتهم خاشعون و الذین هم عن اللغو معرضون و اذین هم للزکاة فاعلون و الذین هم لفروجهم حافظون ...و والذین هم لاماناتهم و عهدهم راعون...) خدا اول نماز را بیان می کند رستگار هستند کسانی که در نمازهایشان فروتن هستند اما پشت سر این عبادت بزرگ مسئله اخلاقی را بیان می کند یعنی نماز را با خشوع و خضوع بخوانند کسانی که از لغویات از حرفها و سخنهای لغو و بیهوده از کارهای بیهوده روی گردان هستند باز عبادت دوم را خداوند پشت سر آیه بیان می کند رستگار هستند آنهایی که زکات مالشان را می دهند پشت سر این آیه باز خدا می فرماید رستگار آنهایی هستند که هم زکات می دهند و هم عفت و پاکدامنی دارند مرتکب زنا و چشم چرانی نمی شوند آنهایی که امانتهایشان را رعایت می کنند به عهد و پیمانشان پای بند هستند در امانتها خیانت نمی کنند امانتهایی که از دیگران در نزد انسان است و امانت دیگر امانت الهی که همان عبادتها است که اگر ما کوتاهی کردیم ما در امانت خیانت کردیم در مورد انسانها هم به همین نحو که در امانت انسان نباید خیانت کرد به همان نحو باید به صاحبش برگرداند اگر عهد و پیمانی با کسی می بندیم وفادار باشیم پس آن مطلبی که عرض شد اخلاقیات مقدم بر عبادات است علتش این است که همه این عباداتی که ما انجام می دهیم هدف عبادات تزکیه نفس است نفس خودمان را از رذایل اخلاقی پاک کنیم و این هفت سفارشی که جبرئیل به پیامبر فرمودند یکی از مواردش این بود که جبرئیل آنقدر در مورد همسایه به من سفارش می کرد که فکر کردم همسایه را وارث قرار خواهد داد در این مورد من چند حدیث عرض می کنم که بسیار مهم است (من کان یومن بالله و الیوم الاخر فلیکرم جاره) من کان یومن بالله و الیوم الاخر فلا یوذی جاره) و الله لا یومن و الله لا یومن و الله لا یومن من فقیل له من هو یا رسول الله فقال الذی لا یامن جاره بوائقه) من کان یومن بالله و الیوم الاخر فلیحسن الی جاره) کسی که به خدا و روز آخرت ایمان دارد باید همسایه اش را اکرام کند کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد نباید اذیت و آزاری به همسایه اش برساند پیامبر سه مرتبه قسم یاد کردند سوال شد یا رسول الله چه کسی ایمانش ناقص است یا ایمان ندارد فرمودند کسی که همسایه او از شر او در امان نباشد ایمانش ناقص است کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد باید به همسایه اش احسان کند احسان کردن جنبه های مختلف دارد در شادی و غم و اندوه همسایه شریک باشیم اگر نیاز دارد به او کمک کنیم پیامبراکرم (ص) فرمودند (لیس المومن الذی یشبع و جاره جائع ) یا اباذر اذا طبخت مرقة فاکثر مائها و تعاهد جیرانک) کسی که همسایه اش در کنارش گرسنه است و چیزی ندارد بخورد اگر انسان شکمش را سیر کند و از همسایه اش خبری نگیرد ایمانش کامل نیست حتی به ابوذر غفاری می فرمایند ای ابوذر وقتی می خواهی غذایی درست کنی آبش را بیشتر کن و همسایه ات را در این غذا شریک کن یکی اینکه انسان پشت سر همسایه غیبت نکند از لغزشهایش چشم پوشی کند آن چه که به خیر و صلاحش است او راراهنمایی کند و در حق همسایه اش دعا کند شکایت شد به پیامبر (یا رسول الله ان فلانة تکثر من صلاتها و صدقتها و صیامها غیر انها توذی جیرانها بلسانها قال هی فی النار) یک زنی هست که نمازهای نافله زیاد می خواند روزه های نافله می گیرد و صدقه می دهد اما یک خصلت بدی دارد با زبانش به همسایگانش اذیت و آزار می رساند دادو فریاد می زند و حرفهای بدی می گوید پیامبر فرمودند ولو اینکه نماز زیادی می خواند و روزه زیادی می گیرد اما جایش جهنم است یعنی اخلاقیات مهمتر از عبادات است عبادت توام با اخلاقیات ارزش دارد پیامبر می فرمایند ما سه نوع همسایه داریم یک همسایه است مسلمان نیست کا ما در کشور خود کم داریم همسایه ای که حتی مسلمان نیست یک حق بر کردن انسان دارد اما اگر همسایه انسان مسلمان باشد دو حق دارد یکی حق همسایگی و دوم حق اسلام که هر مسلمانی بر گردن مسلمان حق ها و حقوق های بسیاری دارد اگر همسایه انسان هم مسلمان است و هم خویشاوند است سه حق دارد حق همسایگی حق اسلام و حق صله رحم آن خویشاوندانی که در کنار هم هستند و با هم سلام و علیک و رفت و آمد ندارند پیامبر فرمودند همه این موارد شامل حال او می شود سه چیز زندگی انسان را مکدر می کند یکی همسایه بد دوم فرزند ناخلف فرزندانی که متاسفانه امروز مانند نوکرها با پدر و مادرهایشان رفتار می کنند در زمان شاه یکی از جوان ها رفته بود به خارج برای تحصیل وقت برگشت در فرودگاه پدرش با لباسهای روستایی آمده بود به استقبالش دوستانش از او سوال کردند که او کیست که تو را بوسه می زند و با تو محبت می کند گفت او کارگر ما است متاسفانه امروز رفتار خیلی از فرزندان با پدر و مادرها این طور شده است پیامبر فرمودند یکی از نشانه های قیامت همین است که فرزندان با پدر و مادرها همین رفتار را داشته باشند بعد فرمودند یکی از مواردی که زندگی انسان را به جهنم تبدیل می کند فرزند ناخلف است سوم فرمودند زن بداخلاق زندگی انسان را به جهنم تبدیل می کند فرمودند (اثنان لا ینظر الله الیهما یوم القیامة قاطع رحم و جار سوء) دو نفر هستند که خداوند متعال هیچ توجهی در روز قیامت به آنها ندارد آن کسی که با خویشاوندانش قهر هست مورد توجه الهی قرار نمی گیرد دوم همسایه بد که به همسایه اش آزار و اذیت می رساند چهار چیز در دنیا نشانه خوشبختی انسانها است (اربع من السعادة المراة الصالحه و المسکن الواسع و الجار الصالح و المرکب الهنی) الدنیا متاع و خیر متاعها المراة الصالحه) خیر النساء اذا نظرت الیها سرتک و اذا امرتها اطاعتک و اذا غبت عنها حفظتک فی مالک و نفسها) همسایه خوب دوم همسر نیکو و شایسته دنیا یک جایی است که انسان بهره می برد اما بهترین نعمتی که انسان در دنیا بهره می برد همسر صالح و شایسته است اما صفتش چیست وقتی که مرد از بیرون می آید خسته از سر کار می آید با یک نگاه و لبخند همه خستگی را از تنش در می آورد اما بر عکس آن زنی که سبب بدبختی انسان است به مجرد اینکه شوهر از بیرون می آید حتی ممکن است اتفاقی برایش افتاده باشد و ناراحت است با چهره عبوس با او روبه رو می شود فلان چیز را گفتم خریدی چرا دیر امدی کجا بودی شاید اتفاقی برایش افتاده باشد این رفتار زن با مرد نیست دوم وقتی که شوهرش به او دستوری می دهد باز مردها سوء استفاده نکنند دستور دستور شرعی است که باید زن عمل کند اما اگر دستور مرد خلاف شریعت مقدس اسلام است مرد می گوید امروز جمعه است برویم تفریح اینجا زن باید مقاومت کند و بگوید ای مرد ترک نماز جمعه بدون عذر بزرگترین گناه است طبق حدیث پیامبر کیسی که سه نماز جمعه را بدون عذر ترک کند خداوند بر قلب او مهر می زند بگوید من نمی آیم یا وقتی که مرد بگوید تو آرایش کن و لباس زیبا بپوش برویم بازار زن نباید به حرف او بکند زن وقتی که بیرون می رود با لباس ساده و بدون آرایش اگر آرایش برای زن اجازه داده شده است فقط در خانه برای شوهر است همان طور که به مرد هم همین اجازه داده شده است تنها در مورد زن نیست که خدا در قرآن می فرماید با زنها با نیکی رفتار کنید حتی پیامبراکرم (ص) می فرمایند (خیرکم خیرکم لاهله و انا خیرکم لاهلی) بهترین شما کسی است که نسبت به خاواده اش رفتار نیک داشته باشد و من از همه شما بهتر هستم برای خانواده ام حتی پیامبر اکرم (ص) می فرمایند (افضل دینار ینفقه الرجل دینار ینفقه علی عیاله) بهترین پولی که انسان انفاق می کند تنها برای مسجد و حوزه نیست پولی است که برای رفاه و آسایش فرزندان و همسرش انفاق می کند آنهایی که دارند و بخل می ورزند و حاضر نیستند خرج کنند به این حدیث توجه کنند شما آنچه که دارید نه در حد اصراف در حد متوسط خرج کنید صدقه است سوم وقتی که شوهر از خانه خارج می شود زن خدای ناکرده در مورد مالش و عفت خودش خیانت نکند
دنباله هفت سفارش جبرئیل به پیامبر
مطلب اول اینکه جبرئیل آنقدر به پیامبر سفارش می کرد در رابطه با حق و حقوق همسایه که من فکر کردم همسایه از همسایه ارث می برد در این مورد مفصل صحبت شد مورد دوم یا سفارش دوم این بود جبرئیل آنقدر در مورد رفتار با همسران سفارش می کرد که من فکر کردم طلاق آنها حرام خواهد شد در این مورد هم مطالبی عرض شد که زنها بر گردن مردها حق و حقوقاتی دارند همانطور که مردها بر گردن زنها حق دارند مطلب سوم یا سفارش سوم این بود در باره بردگان و آزادی آنها آنقدر جبرئیل به من سفارش می کرد که من فکر کردم یک زمانی فرا می رسد که همه برده ها باید آزاد بشوند اگر چه برده داری در اسلام نبوده است قبل از اسلام برده داری رواج داشته است لذا اسلام برای کم شدن این برده داری دستوراتی صادر کرده است و دستوراتی بیان کرده است که برده داری کم بشود و در بسیاری از حدود می بینیم که خداوند متعال آزادی بردگان را قرار داده است پس در اسلام برده داری نبوده است بلکه اسلام توصیه کرده است هر قدر که امکان پذیر است برده داری کم بشود یا از بین برود الحمدالله ما برده ای نداریم جنگ اسلام با کفر وجود ندارد که اسرای آن جنگ به عنوان برده محسوب بشود در این مورد نیازی نیست که مطالبی عرض شود اما سفارش چهارمی که جبرئیل (ع) به پیامبر فرمودند این بود که درباره مسواک زدن آنقدر جبرئیل (ع) به من سفارش می کرد که من فکر کردم مسواک زدن یک فرضی است واجبی است علاوه بر اینکه مسواک زدن از نظر طبی منافعی بسیار زیادی دارد که همه من و شما می دانیم که بیشترین منافع مسواک زدن سالم ماندن دندان ها و لثه ها است و پاک کردن میکروبهایی که در لا به لای دندان ها باقی می ماند اما پیامبر فرمودند یعنی اسلام تنها روی معنویات تاکید ندارد بلکه توام با معنویات در آن چه که برای انسان مفید است روی آن تاکید فراوانی کرده است به همین خاطر پیامبر اکرم (ص) می فرمایند (السواک مطهرة للغم و مرضاة للرب) مسواک سبب پاک شدن دهان و دندان ها می شود و علاوه بر آن سبب رضایت و خشنودی خدا می شود پیامبر اکرم (ص) فرمودند (لو لا ان اشق علی امتی لا مرتهم بالسواک مع کل وضوء عند کل صلاة) اگر برای امت من مشکل نمی بود من دستور می دادم که هر زمانی که وضو می گیرند مسواک بزنند و هر زمانی هم که نماز می خوانند مسواک بزنند امام احمد حنبل می فرمایند مسواک زدن قبل از شروع هر نماز سنت است آنهایی که به سرزمین حجاز رفته اید می بینند به مجرد اینکه نماز شروع می شود عده ای مسواک های چوبی دارند و مسواک می زنند حالا مسواک های چوبی منافع خودش را دارد چه مسواک های مصنوعی با خمیر دندان فرقی ندارد هدف اسلام نظافت و پاک شدن دهان و دندان است و همین سنتی که ما خیلی به آن بی توجه هستیم در یکی از غزوات سبب پیروزی مسلمانان شد یعنی مسلمانان نیازی پیدا نکردند که به دنبال دشمن برای جنگ بروند زیرا دشمن جاسوسی را فرستاده بود تا اوضاع مسلمانان را بررسی کند و خبر را برای آنها ببرد این جاسوس وقتی آمد دید همه مسلمانان سر یک قناتی نشسته بودند و مسواک می زدند این بیچاره که سرش در نمی آمد که مسواک زدن یکی از دستورات اکید اسلام است فورا سراسیمه به فرمانده اش خبر داد که فرار کنید ما توان جنگیدن با مسلمانان را نداریم زیرا آنها از شدت عصبانیت نشسته بودند و دندانهایشان را تیز می کردند که وقتی که شمشیرهایشان شکست با دندانهایشان ما را تکه پاره کنند آنها فورا فرار کردند عمل کردن به هر سنت پیامبر منافع زیادی دارد حضرت علی می فرمایند (قال علی ثلاثة یزدن فی الحفظ و یذهبن البلغم السواک و الصوم و قراءة القران ) سه چیز حافظه انسان را زیاد می کند یکی مسواک زدن دوم روزه گرفتن و سوم تلاوت قرآن است و حضرت عایشه صدیقه ام المومنین (رض) می فرمایند (قالت عائشه و ما زال النبی یذکر السواک حتی خشیت ان ینزل فیه القران) که آنقدر پیامبر در مورد مسواک زدن تاکید می فرمودند و تذکر می دادند که من ترسیدم که ممکن است آیه ای در مورد مسواک زدن نازل شود و وقتی که سوال شد اولین عملی که پیامبر بعد از ورود به منزل انجام می داند چه بودند فرمودند مسواک زدن بهر حال مسواک زدن باعث خشنودی خدا می شود و خشم شیطان را در بر دارد و سبب آسان شدن مرگ و آسان شدن حساب و کتاب در روز قیامت می شود و همچنین عمر انسان را زیاد می کند و اجر و پاداش زیادی دارد و سبب سلامتی دهان و دندان و لثه های انسان می شود پس توصیه چهارم مسواک زدن بود که سنت است و سنت توام با قرآن است اگر کسی فکر کند سنت جدا از قرآن است باید یک سوم آیات قرآن را رها کند و به آن عمل نکند حتی در بعضی از موارد خدا اطاعت پیامبر را مقدم بر اطاعت خودش آورده است به خاطر اهمیت سنت (و من یطع الرسول فقد اطاع الله) ما اتاکم الرسول فخذوه و ما نهاکم عنه فانتهوا) کسی که از پیامبر اطاعت کند از خدا اطاعت کرده است آنچه که پیامبر برای شما اورده است آن را محکم بگیرید و از آنچه که شما را منع می کند باز آیید با این همه تاکیدات نمی دانم چرا بعضی می گویند اگر کسی سنتها را ترک کرد اشکالی ندارد اگر چه در بعضی مواقع ضروری از روی اجبار سنتی ترک شد اشکالی ندارد اما اینکه عمدا انسان هیچ نیازی نیست هیچ ضرورتی نیست به طور مثال نماز صبح خواب مانده است صبح بلند شده است و وضو گرفته است و وقت هم برای فرض است در اینجا دستور است که فرض را بخواند و سنت را ترک کند در مواقع ضروری اشکالی ندارد که انسان سنت را ترک کند اما سفارش پنجم این بود که جبرئیل آنقدر در مورد نماز جماعت به من سفارش می کرد که من فکر کردم هیچ نمازی بدون جماعت پذیرفته نخواهد شد پس تاکید در نماز جماعت که حتی بعضی از ائمه مانند امام احمد حنبل نماز جماعت را واجب می دانند اما فلسفه نماز جماعت چیست یکی از فلسفه های نماز جماعت تحقق یافتن الفت و محبت بین مسلمانان است زیرا پایه و اساس اخوت بین مسلمانان همان الفت و محبت است اگر مسلمانی محبوب دیگران نباشد دیگران او را دوست نداشته باشند یا دیگران را دوست نداشته باشد هیچ خیری در او نیست چون پیامبر فرمودند (المومن مالف و لا خیر فمن لا یالف و لا یولف) مومن محل الفت است باید دیگران را دوست داشته باشد و دیگران او را دوست داشته باشند پس یکی از حکمتهای جماعت ایجااد الفت و محبت بین مسلمانان است و الفت و محبت یکی از بزرگترین نعمتها است خداوند متعال به پیامبر اکرم (ص) می فرمایند (لو انفقت ما فی الارض جمیعا ما الفت بین قلوبکم) اگر تمام سرمایه های روی زمین را شما انفاق می کردید برای به وجود آوردن الفت و محبت بین مسلمانان نمی توانستید این خدا است که در قلبهای مسلمانان الفت و محبت ایجاد کرده است که دل مسلمانی در اقصا نقاط دنیا برای مسلمان دیگر می سوزد می تپد و این دلسوزی و این همدردی مسلمانها در سراسر جهان به خاطر اخوت اسلامی است و یکی دیگر از فلسفه های نماز جماعت شناختن یکدیگر است وقتی مسلمانها در مکانی به نام مسجد جمع می شوند و در کنار یکدیگر نماز جماعت را به جا می آورند یکدیگر را می شناسند و حکمت شناخت یکدیگر این است وقتی که مسلممانان یکدیگر را شناختند از حال یکدیگر آگاه هستند در صدر اسلام این طور بود اگر فردی در نماز جماعت غیبت داشت عده ای از نمازگزاران به خانه اش می رفتند و فکر می کردند که برای او اتفاق مهمی رخ داده است که نتوانسته است در نماز جماعت شرکت کند وقتی که مسلمانان به مسجد تشریف می آورند و در کنار یکدیگر نماز می خوانند یکدیگر را می شناسند و هدف از شناختن این است که در شادی و اندوه شریک و سهیم یکدیگر باشند و با یکدیگر تعاون داشته باشند و تعاونی که خدا دستور می دهد (تعاونوا علی البر و التقوی و لا تعاونوا علی الاثم و العدوان) مسلمانان یار و یاور یکدیگر باشند و یکدیگر را در مورد نیاز رها نکنند پیامبر اکرم (ص) می فرمایند (المسلم اخو المسلم لا یظلمه و لا یخذله و لا یحرقه) به برادر مسلمانش نباید ظلم کند و نباید در زمانی که نیاز به کمک دارد تنها او را رها نکند و نباید با نظر حقارت به او نگاه کند اینها وظایفی است که اسلام به ما دستور داده است در برابر یکدیگر آن را رعایت کنیم پس یکی از فلسفه های دیگر جماعت مساوات است که اسلام روی آن تاکید فراوانی دارد مساوات به این معنی که در مسجد احدی ازکسی که در کنارش نشسته است و نماز می خواند سوال نمی کند که شغل شما چیست شما چه پست و مقامی دارید چه جایگاه و منزلتی در جامعه دارید فقیر غنی حاکم و محکوم همه در کنار یکدیگر بدون اینکه تفاوتی بین آنها باشد در کنار یکدیگر می ایستند و نماز جماعت را اقامه می کنند و در ضمن اینکه این عبادت را ادا می کنند درس مساوات را عملا می آموزند همه مسلمانان از هر رنگ و نژادی باشند هر پست و مقامی داشته باشند با هم یکسان هستند و برتری بر یکدیگر ندارند ملاک برتری را قرآن بیان کرده است تقوا می تواند ملاک برتری بین انسانها باشد به همین خاطر پیامبر اکرم (ص) فرمودند (اذا رایتهم الرجل یعتاد المساجد فاشهدوا له بالایمان) رجل قلبه ملو یا لمسجد ) وقتی که دیدید یک مسلمانی به مسجد رفت و آمد دارد و در نماز جماعت شرکت می کند شما می توانید به مومن بودن او شهادت بدهید قلب او وابسته به مسجد است همان طور که یکی از هفت نفری که در روز قیامت در زیر سایه عرش الهی قرار می گیرد و از گرمای طاقت فرسای آن روز نجات پیدا می کند مردی است که قلبش وابسته به مسجد است مسجد را دوست دارد وقتی که برای نماز به مسجد می آید و نماز خاتمه پیدا می کند باز منتظر می ماند وقت نماز دیگر فرا رسد تا برگردد یا اینکه در خود مسجد می ماند واقعا این انسان مستحق است در روز قیامت در جمع آن هفت نفری قرار بگیرد که از گرمای طاقت فرسای محشر در امان بماند پس همان طور که عرض شد در مورد جماعت تاکید فراوانی شده است پیامبر روزی فرمودند (قال لقد هممت ان آخر بالصلاة فتقام ثم آمر رجلا فیصلی بالناس ثم انطلق معی برجال معهم حزم من حطب الی قوم لا یشهدون الصلاة فاحرق علیهم بیوتهم فی النار) لا صلاة لجار المسجد الا فی المسجد) من تصمیم گرفتم که شخصی را برای نماز جماعت تعیین کنم که نماز جماعت را اقامه کند و من و گروهی بروم و هیزم جمع آوری کنم و خانه های کسانی که در نماز جماعت شرکت نمی کنند آتش بزنم ببینید که ازاین حدیث پیامبر معلوم می شود که نماز جماعت بسیار مهم است یا حدیث دیگر است که نماز همسایه مسجد کامل نیست یا در روایت دیگر می فرمایند کسی که صدای اذان را می شنود اما برای جماعت به مسجد نمی آید نمازش کامل نیست وقتی که عبدالله ابن مکتوم نابینایی به محضر پیامبر حاضر می شود و سوال می کند یا رسول الله من کسی را ندارم که مرا به مسجد بیاورد و برگرداند آیا به من اجازه می دهید در خانه نمازبخوانم پیامبر اول اجازه دادند بعد سوال کردند آیا صدای اذان را می شنوی گفت بله فرمودند من به تو اجازه نمی دهم از این حدیث امام احمد حنبل استدلال می فرمایند که نماز جماعت واجب است اما امام ابو حنیفه و مالک و شافعی آنها استدلال می کنند از احادیث دیگرکه پیامبر فرمودند (صلاة الجماعة تفضل صلاة الفذ بسیع و عشرین درجة) نماز جماعت افضل تر است درجه نماز جماعت برابر است با 27 نمازی که انسان انفرادی می خواند و روایت ابن مسعود همه اینها دلالت بر این می کند که سنت موکده است سنت موکده هم این است که انسان در موارد اضطراری می تواند سنت را ترک کند و حق ترک کردن آن را عمدا ندارد پیامبر فرمودند (من تمسک بسنتی عند فسادا منی فله اجر شهید) کسی که یک سنت من را احیا کند اجر و پاداش صد شهید را می برد و یا در روایتی اجر و پاداش یک شهید را می برد انسان مسلمان باید پای بند سنت پیامبر باشد به هر حال پیامبر این احادیث را فرموده اند پس نماز جماعت بسیار مهم است روایت دیگر است پیامبر فرمودند دو نفر وقتی نماز جماعت می خوانند نماز آنها برابر است با چهار نفر که تنها می خوانند چهار نفر وقتی که نماز را با جماعت می خوانند فضیلت آن برابر با هشت نفر است به همین نحو فضایل بسیار زیادی دارد و فرمودند (بشر المشائین فی الظلم الی المساجد بالنور التام یوم القیامة) کسانی که در تاریکی های شب برای اقامه نماز جماعت به مسجد می روند به آنها بشارت بده ای پیامبر که در روز قیامت برای آنها نور کاملی خواهد بود انسانها وقتی که در روز قیامت حشر می شوند نشانه ها و علائم مختلفی دارند آن چه که مربوط به نماز جماعت است سه گروه هستند که وقتی روز قیامت حشر می شوند نشانه هایی دارند که آنها به نماز جماعت علاقه وافری داشتند (اذا کان یوم القیامة یحشر الله قوما وجوههم کالکوالب فتقول لهم الملائکة ما اعمالکم فیقولون کنا اذا سمعنا الا ذان قمنا الی الطهارة و الوضوء و لا نشتغل بغیره و قوما وجوههم کاقمر فیقال لهم ما اعمالهم فیقولون کنا نتوضوء قبل الا ذان و قوما وجوههم کالشمس فیقولون بعد سئوال الملائکة کنا شمع الا ذان فی المسجد) گروه اول گروهی هستند وقتی حشر می شوند چهره های آنها مانند ستارگان می درخشد فرشتگان از آنها می پرسند شما در دنیا چه کاری انجام داده اید که خدا به شما چنین منزلت و مقامی داده است آنها می گویند ما به مجرد اینکه صدای اذان را می شنیدیم کار و زندگی را رها می کردیم و وضو می گرفتیم و برای رفتن به مسجد آماده می شدیم گروه دوم چهره های آنها مانند ماه شب چهاردهم می درخشد فرشتگان از آنها می پرسند شما چه عملی انجام می دادید آنها می گویند ما قبل از نماز وضو می گرفتیم و برای رفتن به مسجد آماده می شدیم و گروه سوم که چهره های آنها مانند خورشید می درخشد فرشتگان از آنها سوال می کنند و آنها در جواب می گویند ما وقتی که اذان می گفتند در مسجد بودیم و صدای اذان را در مسجد می شنیدیم و سفارش ششم پیامبر فرمودند (ما زال یوصینی جبرئیل بقیام اللیل حتی ظننت انه لا نوم باللیل) که آنقدر جبرئیل در رابطه با نماز شب به من سفارش می کرد که من فکر کردم که کسی در شب نباید بخوابد پیامبر هم می فرمایند (افضل الصلاة بعد الفریضة صلاة اللیل ) لا یزال عبدی یتقرب الی بالنوافل حتی احبه) بهترین و افضل ترین بعد از نماز فرض نماز شب است بنده من با نماز های نافله با تهجد آنقدر به من نزدیک می شود که محبوب من خدا قرار می گیرد حضرت عمر (رض) می فرمایند کسانی پای بند نماز تهجد هستند خداوند نعمتهای زیادی در این دنیا و آخرت به آنها می دهد اولین نعمتی که نصیب آنها می شود خداوند متعال این انسانها را از بلاها و مصیبتها حفظ می کند و نگه داری می کند و دوم اینکه خداوند متعال در دنیا یک نورانیتی به آنها می دهد که این نورانیت بر اثر همین نماز تهجد و نماز شب است و سوم اینکه خداوند متعال این انسانها را که پای بند نماز شب هستند آنها را نیازمند و فقیر نمی کند و همچنین خداوند متعال به این انسانها بصیرت و آگاهی می دهد اینها همه نعمتهایی است که خداوند متعال در همین دنیا به انسانهای تهجد گذار و انسانهایی که نماز شب می خوانند می دهد در آخرت هم نامه اعمال آنها را به دست راستشان می دهد و از پل صراط مانند برق عبور می کنند و نعمتهای در روایت دیگر پیامبر فرمودند (علیکم بقیام اللیل فانه داب الصالحین قبلکم و فریة الی ربکم و منهاة عن الاثم و مکفرة للسیئات و مطردة للراء عن الجسد) پای بند به نماز شب باشید که این عادت انسانهای شایسته و نیکوکار قبل از شما بوده است علاوه بر آن نماز تهجد یا نافله یا نماز شب سبب نزدیک شدن به پروردگار می شود و انسان را از گناه و معصیت باز می دارد و گناهان انسان را می بخشد و بیماریهای زیادی را شفا می بخشد عبدالله بن سلام (رض) می فرمایند پیامبر هنگام ورودشان به مدینه منوره اولین مطلبی را که برای ما مسلمانان بیان کردند این بود (یا ایها الناس افشوا السلام و اطعموا الطعام و صلوا الارحام و صلوا باللیل و الناس نیام تدخلوا الجنة بسلام) شما سلام را در بین خودتان گسترش بدهید سلام محبتها را زیاد می کند و به فقرا و مساکین طعام بدهید و به آنها کمک کنید و صله رحم به جا آورید و با خویشاوندان قهر نباشید و زمانی که همه در بسترها خوابیده هستند شما بلند شوید و نماز بخوانید این چهار خصلت را که داشتید به سلامتی وارد بهشت می شوید و بعد فرمودند (اشراف امتی حملة القران و اصحاب اللیل ) انسانهای شرافتمند و بزرگوار امت من حافظان قرآن و کسانی هستند که نماز شب می خوانند یاران اصحاب پیامبر که خداوند متعال در قرآن می فرماید (تتجافی جنوبهم عن المضاجع) کانوا قلیلا من اللیل ما یهجعون) آنها شبها کم می خوابیدند پهلوهای آنها از بسترها دور بود و بیشتر شب را به عبادت سپری می کردند و سفارش هفتم (ما زال یوصینی بذکر الله حتی ظننت انه لا ینفع قول الا به) آنقدر به من در رابطه با یاد خدا و ذکر خدا جبرئیل سفارش می کرد که من فکر کردم هیچ کلام و سخنی به غیر از ذکر خدا سودمند نیست خداوند متعال می فرماید (انما المومنون الذین اذا ذکر الله وجلت قلوبهم و اذا تلیت علیهم آیاته زادتهم ایمانا و علی ربهم یتوکلون) الذین یذکرون الله قیاما و قعودا و علی جنوبهم) مومنین کسانی هستند که وقتی یاد خدا می شود تن آنها می لرزد وقتی که قرآن تلاوت می شود ایمان آنها زیاد می شود و بر پروردگارشان توکل دارند و مومنین کسانی هستند که هنگامی که ایستاده هستند و بر پهلو دراز کشیده هستند در هر حالتی هستند مشغول یاد و ذکر خدا هستند و یاد و ذکر خدا نه وقت اضافه ای لازم دارد و نه مزاحم کار انسان می شود و خداوند متعال در اوصاف صحابه پیامبر می فرماید (رجال تلهیهم تجارة و لا بیع عن ذکر الله) یا ایها الذین آمنوا لا تلهکم اموالکم و لا اولادکم عن ذکر الله) انسانهایی بودند مردانی بودند که تجارت داد و ستدد و معامله و مشغله های دنیوی آنها را از یاد خدا باز نمی داشت خداوند خطاب به مومنین می فرماید ای مومنین شما هم مواظب باشید فرزندان شما مال و ثروت دنیا که واقعا انسان را به خودش مشغول می سازد اینها شما را وادار نکند یا شما را غافل نکند از یاد خدا غافل بشوید خداوند متعال به مسلمانان هشدار می دهد این دو چیز که معمولا انسان را از یاد خدا غافل می سازد مواظب باشید شما را از یاد خدا غافل نسازد پیامبر اکرم (ص) می فرمایند (مثل الذی یذکر ربه و الذی لا یذکر مثل الحی و المیت )انسانی که یاد خدا را می کند همیشه زنده است و انسانی که یاد خدا را نمی کند مرده است
